Επειδή αποδυναμώνονται με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας σε παθήσεις όπως η οστεοπόρωση, είναι απαραίτητη η φροντίδα τους από τη γέννηση έως τα βαθιά γεράματα. Με την κατάλληλη προσοχή είναι εφικτή η αποτροπή της υποβάθμισης της ποιότητάς τους, που επιτρέπει τη διατήρηση της κινητικότητας και της ευεξίας.

Πυκνότητα και ποιότητα των οστών

«Παθήσεις όπως η οστεοπενία και η οστεοπόρωση προκαλούνται όταν η παραγωγή του οστού υπολείπεται της οστικής απώλειας, όταν δηλαδή το σώμα αποσυνθέτει το παλιό οστό πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να το αντικαταστήσει με νέο. Συνέπεια αυτής της διαδικασίας είναι η μείωση της πυκνότητας και της ποιότητάς του, που αυξάνει τον κίνδυνο καταγμάτων από μηδαμινές αιτίες, όπως ένα απλό χτύπημα ή μια πτώση εξ ιδίου ύψους. Το ισχίο είναι η πιο επιρρεπής και η συχνότερα πληττόμενη άρθρωση των κάτω άκρων», εξηγεί ο διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και εξειδικευμένος στις αρθροπλαστικές ισχίου & γόνατος Ορθοπαιδικός Χειρουργός δρ Αθανάσιος Τσουτσάνης.

«Βασικοί λόγοι για την αποδυνάμωση της δομής των οστών, είναι η μειωμένη ικανότητα απορρόφησης ασβεστίου, φωσφορικού άλατος και άλλων μετάλλων, όπως και βιταμινών, όπως η D, τα οποία είναι πολύ σημαντικά στοιχεία για τη διατήρηση της αντοχής τους. Επίσης, επιβαρυντικές είναι ορισμένες ορμονικές διαταραχές, κάποια φάρμακα αλλά και μερικοί παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η έλλειψη σωματικής άσκησης, η κακή διατροφή, το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

Υπάρχουν ωστόσο τρόποι επιβράδυνσης της απώλειας της οστικής πυκνότητας και διατήρησης της υγείας τους όσο το δυνατόν περισσότερο. Ενώ υπάρχουν βασικές αρχές που πρέπει να εφαρμόζονται από την αρχή της ζωής έως τα βαθιά γεράματα, κάθε ηλικία έχει και τις δικές της ιδιαιτερότητες», επισημαίνει ο ίδιος.

Διατροφή

Η υγιεινή διατροφή και η διατήρηση ενός υγιούς βάρους είναι σημαντικές για τη μείωση του κινδύνου οστικών διαταραχών.

Περίπου το 50% των οστών αποτελείται από πρωτεΐνη, αφού τα αμινοξέα που βρίσκονται σε αυτή διατηρούν τη δομή των οστών. Το ασβέστιο είναι το πρώτο στη λίστα των θρεπτικών συστατικών για γερά οστά, αφού είναι το κύριο μέταλλό τους. Το κρέας είναι καλή πηγή κολλαγόνου που βοηθά στην ανάπτυξη των οστών και τα λιπαρά ψάρια με τα ωμέγα-3 λιπαρών οξέων που αποτρέπουν την οστική απώλεια.

Τα λαχανικά είναι επίσης απαραίτητα. Αποτελούν μια από τις καλύτερες πηγές βιταμίνης C, η οποία διεγείρει την παραγωγή κυττάρων που σχηματίζουν τα οστά. Περιέχουν βιταμίνη Κ, που ενδυναμώνει τα οστά βοηθώντας στην παραγωγή οστεοκαλσίνης, μαγνήσιο που βοηθά στη μετατροπή της βιταμίνης D σε μια μορφή που προάγει την απορρόφηση του ασβεστίου, ψευδάργυρο, που ενθαρρύνει τον σχηματισμό κυττάρων που χτίζουν τα οστά και αποτρέπει την υπερβολική διάσπαση τους, βιταμίνη D που βοηθά το σώμα να απορροφήσει το ασβέστιο και βιταμίνη Β12 που προωθεί την οστική πυκνότητα.

Άσκηση

Η διατήρηση ισχυρών μυών βοηθά στην υποστήριξη των οστών και στη μείωση της καταπόνησης που ασκείται σε αυτά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Ορισμένες ασκήσεις μπορούν ακόμη και να βελτιώσουν την πυκνότητα των οστών. Η άσκηση με βάρη ή η άσκηση υψηλής έντασης βοηθά στην προώθηση του σχηματισμού νέου οστού στα παιδιά και στην πρόληψη της οστικής απώλειας στους ηλικιωμένους. Αυτό συμβαίνει επειδή η ικανότητα ανάπτυξης οστού και διατήρησης της οστικής πυκνότητας εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η πίεση σε αυτό.

Ήλιος

Ο ήλιος είναι η κύρια πηγή βιταμίνης D, καθώς η υπεριώδης ακτινοβολία ενεργοποιεί τη σύνθεσή της στο δέρμα. Η μη έκθεση στον ήλιο δεν επιτρέπει αυτή τη διαδικασία, στερώντας από τον οργανισμό τη δυνατότητα να απορροφήσει το ασβέστιο. Στόχος θα πρέπει να είναι η καθημερινή ολιγόλεπτη έκθεση τις περισσότερες ημέρες την εβδομάδα, αποφεύγοντας τις ώρες που η υπεριώδης ακτινοβολία είναι έντονη, φορώντας αντηλιακό.

Βάρος

Η διατήρηση ενός σταθερού και υγιούς βάρους μπορεί να βοηθήσει στην υποστήριξη της υγείας των οστών, αντίθετα από τις δίαιτες γιο-γιο που είναι καταστροφικές, αφού η επανειλημμένη απώλεια και επαναπρόσληψη κιλών τα βλάπτει. Κι αυτό διότι η απώλεια βάρους προκαλεί απώλεια οστικής μάζας, ενώ η μετέπειτα επαναπρόσληψη αποκαθιστά συνήθως το λίπος και όχι το χαμένο οστό.

Αυξημένες πιθανότητες για μειωμένη οστική πυκνότητα έχουν τόσο όσοι έχουν χαμηλό σωματικό βάρος όσο και οι υπέρβαροι και παχύσαρκοι. Οι μεν αντιμετωπίζουν συχνά ορμονικά και διατροφικά προβλήματα και τα οστά τους δέχονται μικρότερη μηχανική πίεση, η οποία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της οστικής πυκνότητας. Οι δε υπέρβαροι και παχύσαρκοι, κινδυνεύουν από οστεοπόρωση λόγω μεταβολικών και φλεγμονωδών παραγόντων που σχετίζονται με το λίπος.

Κάπνισμα και αλκοόλ

Το κάπνισμα αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση οστεοπόρωσης και εύθραυστων οστών, καθώς οι ουσίες που περιέχουν τα τσιγάρα (κυρίως η νικοτίνη και το κάδμιο) επηρεάζουν αρνητικά τον μεταβολισμό τους. Υπολογίζεται ότι οι καπνιστές έχουν 25% αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων και είναι σχεδόν δύο φορές πιθανότερο να υποστούν κάταγμα ισχίου.

Οι γυναίκες καπνίστριες μπορεί επίσης να περάσουν την εμμηνόπαυση 1,5-2 χρόνια νωρίτερα από τον μέσο όρο, και αυτό αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης παθήσεων όπως η οστεοπόρωση νωρίτερα από τις περισσότερες γυναίκες.

Οι κρίσιμες περίοδοι

• Εμμηνόπαυση: Είναι γνωστό ότι κατά την περιεμμηνόπαυση, η παραγωγή οιστρογόνων και προγεστερόνης αρχίζει να επιβραδύνεται σημαντικά, με συνέπεια τα οστά να χάνουν ασβέστιο και άλλα μέταλλα με ταχύτερο ρυθμό. Κατά μέσο όρο, όσες βρίσκονται στην εμμηνόπαυση χάνουν έως και 10% της οστικής τους μάζας τα πρώτα πέντε χρόνια, μετά τα οποία ο ρυθμός απώλειας οστικής μάζας επιβραδύνεται. Μετά τα 50 εμφανίζονται συχνότερα και προβλήματα στον θυρεοειδή αδένα, που διαταράσσουν τις ορμόνες και την εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού. Ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη οστική αποδόμηση παρά σε σχηματισμό οστού, ενώ ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία παθήσεων του θυρεοειδούς μπορούν επίσης να έχουν αντίκτυπο στην υγεία των οστών.
• Τρίτη ηλικία: Με την πάροδο του χρόνου ο άνθρωπος γίνεται πιο ευάλωτος στην εμφάνιση ορισμένων παθήσεων, οι θεραπείες των οποίων μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοπόρωσης, όπως ο καρκίνος του μαστού και του προστάτη. Επίσης, η τρίτη ηλικία έχει συχνότερα ανάγκη λήψης κορτικοστεροειδών, για την αντιμετώπιση παθήσεων όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Η μακροχρόνια όμως χρήση των συγκεκριμένων φαρμάκων για περισσότερο από δύο μήνες έχει επιπτώσεις στην οστική πυκνότητα. «Επειδή κάθε άτομο έχει τις δικές τους ανάγκες και παθήσεις, καλό είναι να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας σχετικά με τις αλλαγές που θα μπορούσαν να γίνουν για να βελτιώσετε την υγεία των οστών σας και για τα φάρμακα που θα μπορούσαν να σας βοηθήσουν. Όταν αυτά παύουν να βοηθούν, ο κίνδυνος κατάγματος αυξάνεται κατακόρυφα. Τα κατάγματα ισχίου και δη τα κατάγματα της κεφαλής του μοιραίου οστού (υποκεφαλικά κατάγματα) είναι πολύ συχνά στους ηλικιωμένους και μοναδικός τρόπος να επανέλθουν οι ασθενείς στην πρότερή τους κατάσταση είναι να υποβληθούν σε ολική ή ημιολική αρθροπλαστική ισχίου. Οι σύγχρονες τεχνικές αντικατάστασης της άρθρωσης επιτρέπουν ακόμα και σε άτομα μεγάλης ηλικίας να επιστρέψουν στο επίπεδο δραστηριότητας που είχαν πριν από το κάταγμα και την επέμβαση. Η αρθροπλαστική ισχίου πρόσθιας προσπέλασης (AMIS) αποδεδειγμένα προσφέρει συντομότερη νοσηλεία και ταχύτερη επάνοδο, αφού γίνεται μέσω μικρότερων τομών, χωρίς να κόβονται άλλοι ιστοί μέχρι να φτάσει ο χειρουργός στην άρθρωση και να την αντικαταστήσει. Αυτοί απωθούνται, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο αιμορραγίας και μετεγχειρητικού πόνου. Η δε διατήρηση του αρθρικού θύλακα βελτιώνει τη σταθερότητα της άρθρωσης μετεγχειρητικά», καταλήγει ο δρ Τσουτσάνης.