Όμως αυτό που πολλοί δεν γνωρίζουν είναι ότι η αλλεργία στην άσκηση αποτελεί πραγματική ιατρική κατάσταση και μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη αν δεν αναγνωριστεί εγκαίρως. Η αναφυλαξία που προκαλείται από την άσκηση (Exercise-Induced Anaphylaxis – EIA) είναι μια σπάνια αλλά σοβαρή αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια μέτριας σωματικής δραστηριότητας. Μπορεί να προκαλέσει έντονο κνησμό σε όλο το σώμα και, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, δυσκολία στην αναπνοή. Υπολογίζεται ότι το 2,3%-5% όλων των περιστατικών αναφυλαξίας παγκοσμίως οφείλονται στην άσκηση.

Η περίπτωση ενός παλιού δρομέα

Η EIA αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1970, όταν γιατροί στο Κολοράντο διερεύνησαν την περίπτωση ενός 30χρονου δρομέα μεγάλων αποστάσεων, ο οποίος νοσηλεύτηκε επανειλημμένα μέσα σε λίγες ημέρες ενώ έτρεχε.

Οι εξετάσεις έδειξαν ότι το αίμα του παρουσίαζε όλα τα χαρακτηριστικά της αναφυλαξίας. Περαιτέρω διερεύνηση αποκάλυψε ότι τα συμπτώματα εμφανίζονταν μόνο όταν γυμναζόταν αφού είχε καταναλώσει θαλασσινά. Όταν δεν είχε φάει θαλασσινά πριν από την άσκηση, δεν παρουσίαζε κανένα σύμπτωμα.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν προκαλούνται όλα τα περιστατικά EIA από τροφικά αλλεργιογόνα. Αυτή η μορφή ονομάζεται τροφικά εξαρτώμενη αναφυλαξία από άσκηση (food-dependent EIA) και συχνότερα σχετίζεται με τροφές όπως τα οστρακοειδή, οι ξηροί καρποί, τ' αυγά, το γάλα και το σιτάρι.

Ωστόσο, η αναφυλαξία μπορεί να εμφανιστεί και όταν η άσκηση ακολουθεί έκθεση σε άλλους παράγοντες, όπως ορισμένα φάρμακα, οι λοιμώξεις, οι ορμονικές μεταβολές, η κατανάλωση αλκοόλ αλλά και περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η γύρη στην ατμόσφαιρα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ίδια η άσκηση αποτελεί τον μοναδικό εκλυτικό παράγοντα.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της EIA μοιάζουν με εκείνα άλλων αλλεργικών αντιδράσεων. Έχουν αναφερθεί:

• έντονο εξάνθημα και φαγούρα,
• πρήξιμο των χειλιών,
• αίσθημα μυρμηγκιάσματος στο στόμα,
• εμετός μετά την άσκηση.

Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να παρουσιαστούν:

• δυσκολία στην αναπνοή,
• προβλήματα στην κυκλοφορία του αίματος,
• αναφυλακτικό σοκ.

Η EIA φαίνεται να προκαλείται συχνότερα από αερόβιες δραστηριότητες, όπως το τζόκινγκ, το ποδόσφαιρο, ο χορός, ακόμη και η κηπουρική.

Μπορεί να εμφανιστεί σε όλες τις ηλικίες και στα δύο φύλα, αλλά συνήθως διαγιγνώσκεται για πρώτη φορά στη νεαρή ενήλικη ζωή.

Μια μελέτη που παρακολούθησε ασθενείς με EIA για δέκα χρόνια έδειξε ότι τα συμπτώματα στους περισσότερους μειώθηκαν ή σταθεροποιήθηκαν με την πάροδο του χρόνου. Αυτό πιθανώς οφείλεται στο ότι οι ασθενείς έλαβαν προφυλάξεις, αποφεύγοντας έντονη σωματική δραστηριότητα.

Γιατί συμβαίνει;

Παρά τις πολυετείς έρευνες, η ακριβής αιτία της αναφυλαξίας από άσκηση παραμένει άγνωστη.

Αρχικά οι επιστήμονες πίστευαν ότι επρόκειτο απλώς για τροφική αλλεργία, όμως μεταγενέστερες μελέτες έδειξαν ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη.

Ενδείξεις προήλθαν από έρευνες σε άτομα με αλλεργίες σε τρόφιμα, όπως τα φιστίκια ή το σιτάρι, τα οποία υποβάλλονταν σε ανοσοθεραπεία. Διαπιστώθηκε ότι η ανοχή που είχε αποκτήσει ο οργανισμός μπορούσε να ανατραπεί αν η κατανάλωση του τροφίμου ακολουθούνταν από άσκηση, οδηγώντας σε αλλεργική αντίδραση.

Μάλιστα, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι ακόμη και η μισή ποσότητα τροφής μπορούσε να προκαλέσει αντίδραση όταν συνδυαζόταν με άσκηση.

Έχουν επίσης καταγραφεί περιπτώσεις ανθρώπων χωρίς γνωστή αλλεργία που εμφάνισαν επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναφυλαξίας μετά από μέτρια ή έντονη αερόβια δραστηριότητα.

Αυτό υποδηλώνει ότι μπορεί να εμπλέκονται άγνωστα αλλεργιογόνα, ή ότι η ίδια η άσκηση μπορεί να λειτουργεί ως εκλυτικός παράγοντας.

Επιπλέον, η αντίδραση δεν εμφανίζεται πάντα, ακόμη και όταν συνυπάρχουν οι ίδιοι παράγοντες, γεγονός που υποδηλώνει ότι πιθανώς συμμετέχουν και άλλοι, ακόμη άγνωστοι, μηχανισμοί.

Ο ρόλος των μαστοκυττάρων

Οι περισσότεροι επιστήμονες πιστεύουν σήμερα ότι καθοριστικό ρόλο παίζουν τα μαστοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που απελευθερώνουν ουσίες όπως η ισταμίνη.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η ισταμίνη βοηθά στη ρύθμιση της ροής του αίματος, στην παραγωγή βλέννας και στη διαστολή των αεραγωγών, προστατεύοντας τον οργανισμό από λοιμώξεις και τραυματισμούς.

Στις αλλεργικές αντιδράσεις, όμως, η υπερβολική απελευθέρωση ισταμίνης προκαλεί: φαγούρα, κοκκίνισμα και στένωση των αεραγωγών.

Στην EIA, τα μαστοκύτταρα φαίνεται να ενεργοποιούνται ακατάλληλα, απελευθερώνοντας μεγάλες ποσότητες ισταμίνης, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αναφυλαξία.

Αντιμετώπιση

Στόχος της θεραπείας είναι να μειωθεί τόσο η συχνότητα όσο και η σοβαρότητα των επεισοδίων. Αυτό επιτυγχάνεται κυρίως μέσω αλλαγών στη συμπεριφορά έναρξη με χαμηλής έντασης άσκηση, σταδιακή αύξηση της έντασης και αναγνώριση των προσωπικών ορίων.

Για άτομα με γνωστές αλλεργίες, οι ειδικοί συνιστούν να αποφεύγεται η άσκηση για τουλάχιστον τέσσερις ώρες μετά την έκθεση στον παράγοντα που προκαλεί την αντίδραση.

Εάν έχει διαγνωστεί EIA, είναι απαραίτητο να υπάρχει πάντοτε διαθέσιμη μια συσκευή αυτοέγχυσης αδρεναλίνης (όπως το EpiPen). Επίσης, συνιστάται η άσκηση μαζί με κάποιον που μπορεί να αναγνωρίσει τα συμπτώματα και να βοηθήσει σε περίπτωση ανάγκης.

Το σημαντικότερο είναι ότι η άσκηση πρέπει να διακόπτεται αμέσως με την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων. Σε ηπιότερες περιπτώσεις, μπορεί να χορηγηθούν και αντιισταμινικά.

Τα καλά νέα

Οι περισσότεροι άνθρωποι που διαγιγνώσκονται με αναφυλαξία από άσκηση καταφέρνουν να ζουν μια φυσιολογική και ενεργή ζωή, χάρη στην ενημέρωση, στις κατάλληλες προσαρμογές των συνηθειών τους και στη φαρμακευτική αγωγή.

Ωστόσο, εάν έχετε βιώσει ποτέ παρόμοιο επεισόδιο, είναι σημαντικό να παραμείνεται προετοιμασμένοι, ώστε μια υγιεινή κατά τ' άλλα συνήθεια να μην εξελιχθεί σε επείγουσα ιατρική κατάσταση.

Πηγή: THE CONVERSATION.COM