Η ψηφιοποίηση της υγείας σχετίζεται με σημαντικά και πολλαπλά οφέλη για τον ασθενή, τους θεράποντες ιατρούς αλλά και για την Πολιτεία, μας υπογράμμισε μεταξύ άλλων η Πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), Ζένια Σαριδάκη.

Μιλώντας στο News4Health, η κα Σαριδάκη εκτιμά ότι τα δεδομένα υγείας είναι για τους ογκολόγους πολύτιμα και απαραίτητα, «τόσο στην χάραξη θεραπευτικών στρατηγικών, όσο και στην εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την φαρμακευτική ογκολογική χρήση και δαπάνη, την καταγραφή ανεπιθύμητων ενεργειών, την καταγραφή αποτελεσματικότητας αλλά και ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ογκολογικού πληθυσμού», αναφέρει η κα Σαριδάκη. Σημειώνει, δε, πως υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης αξιοποίησης τους υπογραμμίζοντας τη σημασία της συνεργασίας και της διαλειτουργικότητας των φορέων.

«Στον χώρο της ογκολογίας, τα στοιχεία αυτά θα έβρισκαν εφαρμογή στην οργάνωση διαφόρων τομέων σχετικά με την φαρμακευτική χρήση και δαπάνη, την καταγραφή ειδικών πληθυσμών μέσω των βιοδεικτών, την αξιοποίηση των καλύτερων πρακτικών αλλά και την έρευνα», υπογραμμίζει η πρόεδρος της ΕΟΠΕ.

Παράλληλα, μας περιγράφει την ανάπτυξη του ΟncoEHR, του ηλεκτρονικού φακέλου υγείας ογκολογικών ασθενών, το πρώτο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ογκολογικού Ασθενούς.

• Κα Σαριδάκη, μια από τις πρώτες προσπάθειες μετεξέλιξης στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμού ήταν ο ηλεκτρονικός φάκελος υγείας που δημιούργησε η ΕΟΠΕ για τους ογκολόγους. Τι δημιούργησε αυτή την ανάγκη και ποια οφέλη διαβλέπετε από τη χρήση του; Μπορεί να αξιοποιηθεί και ευρύτερα ο ONCO-EHR;

Η ψηφιοποίηση της υγείας στον παγκόσμιο χάρτη είναι γεγονός εδώ και αρκετά χρόνια, καθώς φαίνεται να σχετίζεται με σημαντικά και πολλαπλά οφέλη για τον ασθενή, τους θεράποντες ιατρούς αλλά και για την Πολιτεία. Στην χώρα μας, οι πρώτες προσπάθειες του κράτους προς την ψηφιοποίηση επιτελέστηκαν με τα άλματα που πραγματοποιήθηκαν, πρώτα με την ανάπτυξη του συστήματος της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, και κατόπιν, προσφάτως, με την πιο πρόσφατη εφαρμογή της άυλης συνταγογράφησης και της χρήσης ηλεκτρονικών φακέλων πιλοτικά σε κάποια νοσοκομεία της Χώρας.

Αισθανόμενοι τις ανάγκες των καιρών, και ομολογουμένως πολύ νωρίτερα η συζήτηση αρχίσει να γίνεται συγκεκριμένη στην πολιτεία, εμείς στην Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), με την υποστήριξη και σύμπραξη με την Εταιρεία Dataverse υλοποιήσαμε ένα εξαιρετικής σημασίας επίτευγμα: τον OncoEHR, τον πρώτο Ηλεκτρονικό Ογκολογικό Φάκελο, το πρώτο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ογκολογικού Ασθενούς. Είμαστε ευτυχείς που καταφέραμε, μετά από πολύ δουλειά, δοκιμές, συζητήσεις και τροποποιήσεις να έχουμε στα χέρια μας κάτι τόσο σημαντικό για τους ογκολογικούς ασθενείς και τους ογκολόγους τους στην Ελλάδα. Ένας Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας σχεδιασμένος για τις ιδιαιτερότητες της κλινικής ογκολογίας, που παρέχει πλήρη καταγραφή και εύκολη απεικόνιση ιστορικότητας, γρήγορη & έξυπνη εύρεση οποιασδήποτε πληροφορίας, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης (IRMR, αναγνώριση ομιλίας κοκ), δυνατότητα διαχείρισης ογκολογικών θεραπειών, πληροφορίες ταξινόμησης και σταδιοποίησης της νόσου, πρότυπα διαλειτουργικότητας (λ.χ. LOINC, FHIR), ασφάλεια και διασφάλιση της ιδιωτικότητας. Ένας ΑΣΘΕΝΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ- ΕΥΚΟΛΑ ΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΟΣ- ΨΕΥΔΟΑΝΩΝΥΜΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ, ο οποίος θα μπορεί να διασυνδεθεί με την ηλεκτρονική συνταγογράφηση και με τον ηλεκτρονικό φάκελο του ασθενούς στην ΗΔΙΚΑ. Ένας Ηλεκτρονικός Φάκελος που η ΕΟΠΕ έχει αναπτύξει με ίδιους πόρους και με χορηγίες από την φαρμακοβιομηχάνια, και προσφέρει δωρεάν, χωρίς κόστος, στα μέλη της, σε όλους τους ογκολόγους της Ελλάδας.

Περισσότεροι από 100 συνάδελφοι ογκολόγοι χρησιμοποιούν ήδη τον φάκελο αυτό. Χάρη στην αρωγή της ΕΟΠΕ, την υλική και ηθική υποστήριξη των ογκολόγων - ενεργών χρηστών του λογισμικού και την επένδυση πολύτιμου χρόνου, τα πρώτα βήματα, που θα προσφέρουν ασφάλεια και αξιοπιστία στην διαχείριση του ογκολογικού ιστορικού και των θεραπειών, από την ελληνική ογκολογική κοινότητα, μέσω της αξιοποίησης των δυνατοτήτων της σύγχρονης τεχνολογίας έχουν ολοκληρωθεί. Αισιοδοξούμε ότι η πορεία του ΟncoEHR θα είναι εξίσου δυναμική με την αρχή της, και ότι σύντομα, όλοι οι ογκολόγοι μέλη μας θα θελήσουν να μπουν στην νέα αυτή ψηφιακή πραγματικότητα, τόσο για τους ίδιους, αλλά πρωτίστως για την βελτίωση της καθημερινότητας των ογκολογικών ασθενών τους. Η συλλογή δεδομένων υψηλής αξίας, απαραίτητων για το σχεδιασμό στρατηγικών πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης αλλά και θεραπευτικής αντιμετώπισης διαφόρων τύπων καρκίνου, είναι μερικά από τα προσδοκόμενα οφέλη. Όραμα της ΕΟΠΕ, μέσω και της θεσμοθέτησης υγειονομικής προτεραιότητας για τον καρκίνο εκ μέρους της πολιτείας και της δημιουργίας και υλοποίησης του Εθνικού Μητρώου Καρκίνου, είναι η ενδεχόμενη αξιοποίηση του ΟncoEHR σε θεσμική πανελλήνια κλίμακα.

• Πόσο σημαντικά είναι τα δεδομένα της υγείας (RWD και RWE) για το έργο σας, ως γιατροί και πόσο μάλλον ως ογκολόγοι, αλλά και ευρύτερα για το Σύστημα Υγείας;

Είναι εξαιρετικά σημαντικά και αποτελούν μια πηγή μεγάλου πλούτου γνώσης, η οποία έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στις μέρες μας παγκοσμίως. Πρόκειται για στοιχεία (RWD), που προέρχονται από διάφορους πληθυσμούς σε πραγματικές συνθήκες, από ψηφιακές βάσεις δεδομένων. Συλλέγονται αυτόματα και ηλεκτρονικά και η χρήση τους έχει ως στόχο την βελτίωση της υγείας του πληθυσμού, αλλά και την βελτίωση της απόδοσης του συστήματος υγείας. Αποτέλεσμα της ερευνητικής ανάλυσης και επεξεργασίας των RWD είναι τα RWE. Πηγές μπορεί να είναι ιατρικά αρχεία, μητρώα ασθενών, ηλεκτρονικοί φάκελοι ασθενών, συστήματα νοσοκομείων και κλινικών, δεδομένα ιατρικών συσκευών και φαρμάκων, δεδομένα ασφαλιστικών εταιρειών και οργανισμών, δημογραφικές και επιδημιολογικές καταγραφές, μελέτες παρατήρησης.

Για μας τους ογκολόγους, είναι πολύτιμα και απαραίτητα, τόσο στην χάραξη θεραπευτικών στρατηγικών, όσο και στην εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την φαρμακευτική ογκολογική χρήση και δαπάνη, την καταγραφή ανεπιθύμητων ενεργειών, την καταγραφή αποτελεσματικότητας αλλά και ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ογκολογικού πληθυσμού. Επίσης, τα δεδομένα αυτά είναι απαραίτητα για το σχεδιασμό στρατηγικών πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης αλλά και θεραπευτικής αντιμετώπισης διαφόρων τύπων καρκίνου.

• Στοιχεία, λοιπόν, συγκεντρώνονται στη χώρα μας. Το ερώτημα όμως είναι αν αξιοποιούνται και αν ναι, αν αξιοποιούνται επαρκώς; Ποιοι τομείς εκτιμάτε ότι θα επωφελούνταν περισσότερο; Ποια είναι τα βασικότερα εμπόδια και πως εκτιμάται ότι μπορούν να ξεπεραστούν;

Στη χώρα μας πηγές και φορείς συλλογής RWD και RWE είναι η ΗΔΙΚΑ, ο ΕΟΠΥΥ, το ΥΥ, ο ΕΟΔΥ, ο ΕΟΦ, το ΚΕΤΕΚΝΥ, η ΕΛΣΤΑΤ, ο ΟΔΙΠΥ. Δεν πιστεύω ότι αξιοποιούνται ακόμα επαρκώς, ούτε μπορώ να γνωρίζω αν συγκεντρώνονται και αν αναλύονται. Υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης, και εκτός από την βούληση για αξιοποίηση των ψηφιακών αυτών δεδομένων, υποθέτω ότι και η ύπαρξη συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου, η συνεργασία και η διαλειτουργικότητα των φορέων είναι τα βήματα που πρέπει να ακολουθηθούν ώστε να ξεπεραστούν τα εμπόδια και οι παθογένειες.

Στον χώρο της ογκολογίας, τα στοιχεία αυτά θα έβρισκαν εφαρμογή στην οργάνωση διαφόρων τομέων σχετικά με την φαρμακευτική χρήση και δαπάνη, την καταγραφή ειδικών πληθυσμών μέσω των βιοδεικτών, την αξιοποίηση των καλύτερων πρακτικών αλλά και την έρευνα. Ένας από τους πιο σημαντικούς τομείς που ευνοούνται από την εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων είναι η επικοινωνία μεταξύ ασθενή και θεράποντος ιατρού. Διεθνείς μελέτες έχουν δείξει ότι η χρήση τέτοιων εργαλείων σχετίζεται με βελτίωση της ποιότητας ζωής των ογκολογικών ασθενών, με μείωση των επισκέψεών τους σε τμήματα επειγόντων περιστατικών, αλλά, και με αύξηση της συνολικής τους επιβίωσης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα Patient-reported outcome measures. Πρόκειται για φιλικά προς το χρήστη ψηφιακά συστήματα (εφαρμογές κινητού, ιστοσελίδες ή και αυτοματοποιημένες τηλεφωνικές κλήσεις) που επιτρέπουν την ακριβή και άμεση καταγραφή συμπτωμάτων και ανεπιθύμητων ενεργειών από τον ασθενή ή τον φροντιστή του, με σκοπό την έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπισή τους και άρα την καλύτερη υποστήριξη των ασθενών. Τα δεδομένα αυτά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για ερευνητικούς σκοπούς, για την ενίσχυση της γνώσης γύρω από την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια νεότερων θεραπειών, αλλά και για την υποστήριξη θεσμικών αποφάσεων σχετικά με την χρήση τους από τις κανονιστικές αρχές. Αυτά τα εργαλεία είναι ιδιαίτερα χρήσιμα σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η πρόσβαση πολλών ασθενών σε Ογκολογικά Κέντρα είναι δύσκολη λόγω διαβίωσης τους σε απομακρυσμένες περιοχές (νησιά, ακριτικές περιοχές, δυσπρόσιτα χωριά) και έγιναν αναγκαία, κατά στην περίοδο της πανδημίας, οπότε και δοκιμάστηκαν πολύ όλες οι προσπάθειες για μετακίνηση. Η πανδημία έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην επικοινωνία των ογκολογικών ασθενών με τους θεράποντες ογκολόγους, καθυστερώντας πολλές φορές τη διενέργεια απαραίτητων ιατρικών εξετάσεων, τη λήψη ογκολογικής συμβουλής αλλά και τη σωστή διαχείριση διαφόρων συμπτωμάτων και ανεπιθύμητων ενεργειών. Η τηλε-ιατρική έδωσε την δυνατότητα σε ασθενείς και φροντιστές να επικοινωνήσουν μέσω διαφόρων ψηφιακών μέσων, με το θεράποντα ογκολόγο τους, να του μεταφέρουν τις επιπλοκές της θεραπείας τους, συμπτώματα, ακόμα και τις ανησυχίες τους, και να λάβουν την όσο γίνεται σωστότερη και ασφαλέστερη καθοδήγηση.

• Πως εκτιμάτε ότι θα είναι το μέλλον; Ποιος θα είναι ο ρόλος των δεδομένων, πόσο ψηφιακό θα είναι το περιβάλλον και ποιος θα είναι ο ρόλος του ογκολόγου σε αυτόν;

Το μέλλον της υγείας θα είναι ψηφιακό και ο δρόμος είναι μονόδρομος. Όσο πιο γρήγορα μπορέσει και την Ελλάδα να εναρμονιστεί με τις διεθνείς πρακτικές, τόσο πιο εύκολα θα γίνουν τα πράγματα για όλους μας, θεράποντες ογκολόγους και ογκολογικούς ασθενείς.

Όπως είπαμε παραπάνω, η Εταιρεία μας, η ΕΟΠΕ έχει κάνει ένα πρώτο μεγάλο βήμα προς την ψηφιοποίηση με την υλοποίηση του ηλεκτρονικού φακέλου ογκολογικού ασθενούς. Και συμπράττει με την πολιτεία στην δημιουργία του Μητρώου Καρκίνου. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια διενεργεί καταγραφικές μελέτες – μελέτες παρατήρησης (δηλαδή δημιουργεί βάσεις δεδομένων, registries), που έχουν ως στόχο την λεπτομερή καταγραφή πληροφοριών γύρων από τους ογκολογικούς ασθενείς και τη θεραπεία τους (π.χ. δημογραφικά δεδομένα, κλινικο-παθολογοανατομικά χαρακτηριστικά των ασθενών και τον όγκων τους, θεραπευτικά πρωτοκόλλα και ανεπιθύμητες ενέργειες που παρουσίασαν κατά τη διάρκεια της θεραπείας τους).

Ενδεικτικά, η ΕΟΠΕ έχει διεξάγει στο παρελθόν τις παρακάτω μελέτες: Καταγραφή της διαχείρισης ασθενών με μεταστατικό νεφροκυτταρικό καρκίνωμα στην Ελλάδα [2011-2017], Καταγραφή της επίπτωσης, των επιδημιολογικών χαρακτηριστικών, του τρόπου θεραπείας, των προγνωστικών παραγόντων και της πορείας της νόσου των ασθενών με νευροενδοκρινείς όγκους στην Ελλάδα και την Κύπρο, ENETS [2015-2020], Μη παρεμβατική μελέτη παρατήρησης της κλινικής πρακτικής στην Ελλάδα στην αντιμετώπιση του Μεταστατικού Καρκίνου Παγκρέατος [2016-2018], Μελέτη της διαχείρισης της θρόμβωσης σε καρκινοπαθείς στην Ελλάδα [2016-2017], Η χρήση του ψηφιακού εργαλείου CureCancer από ασθενείς με καρκίνο: Μελέτη σκοπιμότητας και ικανοποίησης των ασθενών και των ιατρών ογκολόγων και των λοιπών επαγγελματιών υγείας, που ασχολούνται με τη φροντίδα του ασθενή [2019-2020], Πρόληψη και Προφύλαξη (Θρομβοπροφύλαξη-ACT) της Θρόμβωσης που σχετίζεται με τον Καρκίνο (CAT) σε Ογκολογικούς Ασθενείς Υψηλού Κινδύνου: ACT4CAT [2018-2021], Mη-παρεμβατικό, πολυκεντρικό μητρώο καταγραφής των προτύπων θεραπείας και της έκβασης ασθενών με ορμονοθετικό, HER2-αρνητικό, μεταστατικό καρκίνο μαστού [2021-2022].

Στην παρούσα χρονική περίοδο διεξάγονται 3 μελέτες: Το μη-παρεμβατικό μητρώο καταγραφής της επίπτωσης επιδημιολογικών χαρακτηριστικών, τρόπου θεραπείας, προγνωστικών παραγόντων και πορείας νόσου ασθενών με Μελάνωμα στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μητρώου Μελανώματος-EuMelaREg [2021-συνεχίζεται], στο οποίο έχουν ήδη καταγραφεί τα πρώτα 500 περιστατικά, το μη-παρεμβατικό, πολυκεντρικό μητρώο καταγραφής ασθενών με Ηπατοκυτταρικό Καρκίνωμα [2022-συνεχίζεται], στο οποίο τώρα ξεκινούν να εντάσσονται οι πρώτοι ασθενείς, ενώ ξεκινά άμεσα και η καταγραφική μελέτη της χρήσης paxlovid σε ασθενείς με καρκίνο οι οποίοι νόσησαν με Covid19. Με τις 9 αυτές μελέτες καταγραφής και παρατήρησης, να έχουν εντάξει πάνω από 1900 ασθενείς από περισσότερα από 120 κέντρα σε όλη την Ελλάδα, η ΕΟΠΕ κάνει ό,τι μπορεί για να καλύψει τα κενά.

Η κα Ζένια Σαριδάκη, MD PhD είναι Παθολόγος Ογκολόγος, Πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), Διευθύντρια στην Α᾽ Ογκολογική Κλινική του Metropolitan Hospital και Επιστημονική Υπεύθυνη του Ογκολογικού Τμήματος "Ασκληπιός ΔΙΑΓΝΩΣΙΣ”στο Ηράκλειο Κρήτης.

** Η MSD Ελλάδaς υποστηρίζει την πρωτοβουλία του “News4Health.gr” να αναδείξει τη σημασία τωv Real World Evidence (RWE) στην Κλινική Έρευνα και τη Δημόσια Υγεία. Η φαρμακευτική εταιρεία δεν έχει καμία ανάμειξη στην επιλογή των αρθρογράφων και στο περιεχόμενο των κειμένων.**