Την επόμενη φορά που θα σας έρθει η επιθυμία να λεηλατήσετε το ντουλάπι για σνακ γεμάτα κορεσμένα λιπαρά — ειδικά το χειμώνα — ίσως θα πρέπει να σκεφτείτε ότι το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια αυξανόμενη επιθυμία για υψηλής θερμιδικής αξίας σνακ.

Αυτό συμβαίνει επειδή το σώμα μας ερμηνεύει τα κορεσμένα λιπαρά με τον ίδιο τρόπο που ερμηνεύει την έλευση του καλοκαιριού, όταν η τροφή είναι φυσικά άφθονη και τα ζώα παχαίνουν για τους δύσκολους χειμερινούς μήνες.

Οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα θηλαστικά λαμβάνουν τα σήματα για το πόσο πρέπει να φάνε μόνο από τη διάρκεια της ημέρας. Οι μαύρες αρκούδες, για παράδειγμα, τρώνε μούρα και ξηρούς καρπούς κατά τη διάρκεια των μακρύτερων ημερών της άνοιξης και του καλοκαιριού, αλλά νηστεύουν κατά τη διάρκεια της μακράς χειμερινής νάρκης τους.

Τώρα, μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο δείχνει ότι αυτό μπορεί να έχει να κάνει εξίσου ή και περισσότερο με την ισορροπία των κορεσμένων και ακόρεστων λιπαρών που περιέχει η διατροφή τους. Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο Science.

Συγκεκριμένα προέκυψε ότι τα κορεσμένα λίπη επηρεάζουν τη συμπεριφορά μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται PER2, η οποία συντονίζει το μεταβολισμό των λιπών και τον κιρκάδιο ρυθμό. Ανάλογα με την ποσότητα των κορεσμένων λιπών που καταναλώνονται, αυτή η πρωτεΐνη μπορεί είτε να δώσει εντολή στον οργανισμό να κάψει λίπος είτε να το αποθηκεύσει.

Καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι, τα φυτά αρχίζουν να παράγουν περισσότερα κορεσμένα λίπη. Στα θηλαστικά που τρώνε αυτά τα φυτά, τα κορεσμένα λίπη σηματοδοτούν την εποχή της αφθονίας και η PER2 ενθαρρύνει τον οργανισμό να αποθηκεύσει ενέργεια που θα χρησιμοποιήσει το χειμώνα, όταν η τροφή είναι σπάνια.

Καθώς πλησιάζει το φθινόπωρο, τα φυτά παράγουν περισσότερα ακόρεστα λιπαρά, τα οποία τα βοηθούν να λειτουργούν καλύτερα σε ψυχρές συνθήκες. Τα θηλαστικά που τρώνε περισσότερα από αυτό το είδος λιπαρών —αντί για τα κορεσμένα— λαμβάνουν σήματα ότι το καλοκαίρι πλησιάζει στο τέλος του. Καθώς οι προμήθειες τροφής μειώνονται, η PER2 προετοιμάζει το σώμα να αξιοποιήσει τα αποθέματα λίπους του.

«Είναι πολύ λογικό ότι τόσο η διατροφή όσο και η διάρκεια της ημέρας καθοδηγούν την εποχική συμπεριφορά», δήλωσε ο Louis Ptacek, MD, καθηγητής Νευρολογίας και ανώτερος συγγραφέας της μελέτης, αναφέροντας το παράδειγμα των αρκούδων που πέφτουν σε χειμερία νάρκη.

«Αν είναι φθινόπωρο και υπάρχουν ακόμα πολλά καρύδια και μούρα για να φάει, η αρκούδα μπορεί να συνεχίσει να τρώει αντί να πέσει σε χειμερία νάρκη, ακόμα και αν αντιλαμβάνεται ότι οι μέρες γίνονται όλο και πιο σύντομες».

Η μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια, είναι η πρώτη που διερευνά τον ρόλο της διατροφής στον τρόπο με τον οποίο τα θηλαστικά προσαρμόζονται στις εποχές. Τα ευρήματα θα μπορούσαν να εμπνεύσουν νέες προσεγγίσεις για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2.

Το λίπος έχει σημασία

Ο Ptacek και ο συν-συγγραφέας Ying-Hui Fu, Ph.D., μελετούν το PER2 από το 2001, όταν ανακάλυψαν ότι το γονίδιο και η πρωτεΐνη του ελέγχουν τους 24ωρους κύκλους ύπνου-αφύπνισης. Περίπου μια δεκαετία αργότερα, διαπιστώθηκε ότι το PER2 παίζει ρόλο και στον μεταβολισμό του λίπους, οδηγώντας τους ερευνητές να υποψιαστούν ότι τα βιολογικά μας ρολόγια δεν έχουν να κάνουν μόνο με το χρόνο.

Η ομάδα αποφάσισε να διερευνήσει τη συνδυασμένη επίδραση του λίπους και του φωτός σε ποντίκια. Οι ερευνητές προσομοίωσαν τον κύκλο των εποχών εκθέτοντας τα ποντίκια σε 12 ώρες φωτός και σκοταδιού κάθε μέρα για να προσεγγίσουν την φθινοπωρινή και την θερινή ισημερία. Στη συνέχεια, τα εξέθεσαν σε 20 ώρες φωτός για να προσομοιώσουν το καλοκαίρι και σε 20 ώρες σκοταδιού για το χειμώνα.

Τα ποντίκια που ακολουθούσαν μια διατροφή που δεν ήταν πολύ πλούσια σε λίπος ή θερμίδες προσαρμόστηκαν εύκολα στις εποχιακές αλλαγές. Καθώς οι νύχτες γίνονταν μακρύτερες, άρχισαν να τρέχουν στους τροχούς τους μόλις σκοτείνιαζε, κάτι που είναι φυσιολογική συμπεριφορά για ένα νυχτόβιο ποντίκι.

Αντίθετα, τα ποντίκια που έτρωγαν τροφή πλούσια σε λίπος δεν μπορούσαν να ξυπνήσουν και να αρχίσουν να τρέχουν παρά μόνο λίγες ώρες μετά τη δύση του ηλίου.

Στη συνέχεια, η ομάδα συνέκρινε την επίδραση των τροφών πλούσιων σε ακόρεστα λίπη, όπως αυτά που βρίσκονται στους σπόρους και τους ξηρούς καρπούς, με τις τροφές που περιέχουν υδρογονωμένα λίπη, όπως αυτά που βρίσκονται στα επεξεργασμένα τρόφιμα.

Τα ποντίκια που έτρωγαν περισσότερα υδρογονωμένα λίπη δεν προσαρμόστηκαν καλά στο παρατεταμένο σκοτάδι του χειμώνα και δεν ξυπνούσαν και δεν άρχιζαν να τρέχουν στους τροχούς τους παρά μόνο πολλές ώρες μετά την έναρξη της νύχτας.

«Αυτοί οι τύποι λιπών φαίνεται να εμποδίζουν τα ποντίκια να αντιληφθούν τις πρώιμες νύχτες του χειμώνα», δήλωσε ο μεταδιδακτορικός ερευνητής Dan Levine, Ph.D.

«Αυτό θέτει το ερώτημα αν το ίδιο συμβαίνει και στους ανθρώπους που τρώνε επεξεργασμένα τρόφιμα».

Ηλεκτρικό φως και θερμίδες

Τα υδρογονωμένα λίπη δεν είναι τα μόνα στοιχεία της σύγχρονης ζωής που μπορούν να διαταράξουν τους εποχιακούς ρυθμούς. Ο ηλεκτρικός φωτισμός παρέχει φως όλη την ημέρα και τα σούπερ μάρκετ προσφέρουν άφθονα τρόφιμα όλο το χρόνο.

Επειδή έχουμε εξελιχθεί ώστε να τρώμε πολύ το καλοκαίρι και να αποθηκεύουμε τροφή για να ζήσουμε το χειμώνα, «το να τρώμε πολύ φαγητό γίνεται δυσπροσαρμοστικό όταν δεν υπάρχει διαφυγή από τον πειρασμό», δήλωσε ο Levine.

Οι διαταραχές των βιολογικών ρυθμών έχουν συνδεθεί με διαταραχές ύπνου, παχυσαρκία, διαβήτη και προβλήματα ψυχικής υγείας, και οι ερευνητές δήλωσαν ότι το ίδιο ισχύει πιθανώς και για τους διαταραγμένους εποχιακούς ρυθμούς. Η διόρθωση αυτών των ανισορροπιών θα μπορούσε να βελτιώσει τον ύπνο και τα επίπεδα ενέργειας, να προλάβει χρόνιες ασθένειες και να βοηθήσει τους εργαζόμενους σε βάρδιες και τα άτομα που υποφέρουν από τζετ λαγκ.

Ο Levine συμβούλεψε να αντισταθούμε στην παρόρμηση να τρώμε λιπαρά σνακ, ειδικά το χειμώνα.

«Αυτό το ένα κουλουράκι των γιορτών μπορεί να μετατραπεί σε δύο κουλουράκια την επόμενη μέρα, επειδή έχετε πλέον ξεγελάσει το κιρκάδιο ρολόι σας και το έχετε κάνει να πιστεύει ότι είναι καλοκαίρι», είπε.