Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων εκτιμούν ότι το 2021, περίπου το 20% των ενηλίκων των ΗΠΑ -ή περισσότεροι από 50 εκατομμύρια άνθρωποι - αντιμετώπιζαν χρόνιο πόνο. Από αυτούς, περίπου το 7% αντιμετώπιζε αυτό που ονομάζεται χρόνιος πόνος υψηλού αντίκτυπου, που ορίζεται ως ο πόνος ο οποίος περιορίζει σημαντικά τις καθημερινές δραστηριότητες ενός ατόμου.
Στο παρελθόν, οι γιατροί έσπευσαν να συνταγογραφήσουν παυσίπονα φάρμακα ως εύκολη λύση. Όμως η κρίση των οπιοειδών στις ΗΠΑ έχει οδηγήσει τους γιατρούς να επανεκτιμήσουν την εξάρτηση από τα φάρμακα και να εξετάσουν νέες θεραπείες για τους ασθενείς με χρόνιο πόνο.
Κι όμως υπάρχουν νέες εξελίξεις στη θεραπεία του χρόνιου πόνου που προσφέρουν ελπίδα στους ασθενείς.
Ποια είναι η αιτία του χρόνιου πόνου;
Σε γενικές γραμμές, ο πόνος είναι μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ τραυματισμού ή φλεγμονής ιστού, νεύρων και ταυτόχρονης επεξεργασίας από τον εγκέφαλο των σχετικών σημάτων που λαμβάνει.
Υπάρχουν πολλές διαφορετικές βιολογικές διεργασίες που μπορούν να οδηγήσουν σε πόνο. Η διεργασία που συμβαίνει στους περισσότερους ανθρώπους όταν βιώνουν οξύ πόνο ονομάζεται νοσηρός πόνος. Πρόκειται για πόνο που εμφανίζεται όταν ο ιστός τραυματίζεται ή ενδεχομένως βλάπτεται με κάποιο τρόπο, γεγονός που προκαλεί την ενεργοποίηση των γειτονικών νεύρων. Αυτά τα νεύρα είναι σαν ηλεκτρικά καλώδια που στέλνουν σήματα από τον τραυματισμένο ιστό, μέσω του νωτιαίου μυελού και στον εγκέφαλο, όπου τελικά γίνεται αντιληπτός ο πόνος.
Όμως η ενεργοποίηση αυτών των νεύρων από μόνη της δεν ισοδυναμεί με πόνο, επειδή αυτά τα ηλεκτρικά σήματα ενισχύονται ή μειώνονται σε πολλαπλά σημεία κατά τη διέλευσή τους προς τον εγκέφαλο. Η αντίληψη του πόνου από τον εγκέφαλο είναι κρίσιμη επειδή ο πόνος δεν εμφανίζεται όταν οι άνθρωποι σε κατάσταση «αναισθησίας».
Ο ενοχλητικός πόνος μπορεί επίσης να προκύψει από συνεχιζόμενο τραυματισμό ιστού ή φλεγμονή, όπως στην περίπτωση της αρθρίτιδας. Με αυτούς τους τραυματισμούς, τα περιφερικά νεύρα αναφέρουν για χρόνια στον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα τη συνεχή αντίληψη του πόνου.
Υπάρχουν και άλλες διεργασίες ασθενειών, όπως η διαβητική περιφερική νευροπάθεια, κατά τις οποίες τα ίδια τα νεύρα τραυματίζονται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα νεύρα στέλνουν σήματα πόνου στον εγκέφαλο που αντανακλούν τον τραυματισμό των ίδιων των νεύρων και όχι των ιστών από τους οποίους αναφέρουν. Αυτό ονομάζεται νευροπαθητικός πόνος.
Σε άλλες μορφές χρόνιου πόνου που ονομάζονται νοσηρός πόνος, ο αρχικός τραυματισμός των ιστών μπορεί να επουλωθεί πλήρως, αλλά ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα συνεχίζουν να παράγουν σήματα πόνου.
Πολλές καταστάσεις χρόνιου πόνου περιλαμβάνουν στην πραγματικότητα έναν συνδυασμό και των τριών αυτών φαινομένων -νοσηροληπτικός, νευροπαθητικός και νοσηροπλαστικός πόνος- γεγονός που αυξάνει τη δυσκολία της διάγνωσης και της θεραπείας.
Πώς «μετρούν» οι γιατροί τον πόνο;
Η αξιολόγηση του πόνου που ζητεί ένας γιατρός από τον ασθενή του είναι μια μονοδιάστατη προσέγγιση, καθώς ο πόνος είναι ένα πολύ σύνθετο παζλ που έχει πολύ περισσότερα κομμάτια από το... μέγεθός του. Έτσι, μια απλή αριθμητική τιμή με βάση τη σοβαρότητα του πόνου δεν λαμβάνει υπόψη της τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει ο πόνος στην καθημερινή ζωή του ασθενούς, όπως οι δραστηριότητές του, οι σχέσεις του, η ικανότητά του να κοιμάται, η ευτυχία του και η συνολική ικανοποίησή του από τη ζωή του.
Το πιο δύσκολο πράγμα σχετικά με τον πόνο και ιδιαίτερα με πολλές μορφές χρόνιου πόνου, είναι ότι κανείς δεν μπορεί να τον δει! Δεν υπάρχει κανένας εξωτερικός, επικυρωμένος τρόπος για να ξέρεις πραγματικά πόσο πονάει κάποιος. Έχουμε νεότερες μεθόδους μέτρησης του πόνου που προσπαθούν να προσεγγίσουν κάποιες από αυτές τις πιο σύνθετες πτυχές, αλλά εξακολουθεί να είναι μια πολύ ατελής επιστήμη. Όλα
εξακολουθούν να είναι υποκειμενικά με βάση το τι σας λέει ο ασθενής ότι βιώνει.
Οι νέες θεραπευτικές επιλογές
Μια πρόσφατα δημοφιλής θεραπεία ονομάζεται θεραπεία επανεπεξεργασίας του πόνου, η οποία ακολουθεί μια συμπεριφορική προσέγγιση για την εξάλειψή του.
Ειδικότερα με τη μέθοδο αυτή οι θεραπευτές καθοδηγούν τους ασθενείς στην κατανόηση των αιτιών που προκαλούν τον χρόνιο πόνο και στη συνέχεια επαναξιολογούν τις αισθήσεις που βιώνουν ως επώδυνες -για παράδειγμα, κατά τη συμμετοχή σε κινήσεις που προφανώς μπορούν να προκαλέσουν πόνο. Ο στόχος της θεραπείας επανεπεξεργασίας του πόνου είναι να βοηθήσει τους ασθενείς να αντιληφθούν τα σήματα πόνου που στέλνονται στον εγκέφαλό τους ως λιγότερο απειλητικά, έτσι ώστε ο εγκέφαλός τους να «ξεμάθει» τον πόνο.
Μια άλλη προσέγγιση που εφαρμόζεται με νέους τρόπους ονομάζεται νευροαφαίρεση, μια διαδικασία κατά την οποία τα νεύρα γύρω από μια περιοχή πόνου μουδιάζονται με φάρμακα και στη συνέχεια καταστρέφονται σκόπιμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γιατροί εγχέουν μια χημική ουσία γύρω από τα νεύρα ή τα θερμαίνουν απαλά, ώστε να μην μπορούν πλέον να στέλνουν αποτελεσματικά σήματα πόνου για μήνες ή και χρόνια. Αυτή η προσέγγιση χρησιμοποιείται εδώ και αρκετές δεκαετίες για τον πόνο στη σπονδυλική στήλη εδώ και δεκαετίες, αλλά τώρα εφαρμόζεται και για άλλες περιοχές του σώματος.
Μια παρόμοια προσέγγιση είναι η ελεγχόμενη χρήση ηλεκτρισμού για τη διέγερση των νεύρων που εξυπηρετούν μια περιοχή του σώματος που πονάει, προκειμένου να αλλάξει ή να μπλοκαριστεί ο τρόπος με τον οποίο τα σήματα πόνου ρέουν μέσω αυτών. Αυτή η μέθοδος περιλαμβάνει την τοποθέτηση μιας μικροσκοπικής ηλεκτρικής συσκευής δίπλα στο νεύρο για την παροχή χαμηλού επιπέδου ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό είναι ένα παράδειγμα νευροδιαμόρφωσης, η οποία χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για τη θεραπεία μιας μεγάλης ποικιλίας χρόνιων παθήσεων πόνου σε όλο το σώμα, από τον πόνο στα πόδια έως και τις ημικρανίες. Μάλιστα έχει αποδειχθεί ότι η συγκεκριμένη μέθοδος είναι πολλά υποσχόμενη στη διαχείριση του οξέος πόνου μετά από χειρουργικές επεμβάσεις όπως η αντικατάσταση γόνατου.
Ένα κλασικό παράδειγμα νευροδιαμόρφωσης είναι η διέγερση του νωτιαίου μυελού, η οποία χρησιμοποιείται για τη θεραπεία μιας ποικιλίας παθήσεων που προκαλούν χρόνιο πόνο. Ένας χειρουργός τοποθετεί σύρματα κάτω από τα οστά της πλάτης, αλλά εκτός του νωτιαίου μυελού και του νωτιαίου υγρού. Τα καλώδια συνδέονται με μια μπαταρία, που μοιάζει πολύ με την μπαταρία ενός βηματοδότη, η οποία παρέχει ηλεκτρικά σήματα στα νεύρα του νωτιαίου μυελού προκειμένου να διαταράξει τα σήματα πόνου.
Η κρίση των οπιοειδών
Αυτές οι νέες θεραπευτικές επιλογές για τους ασθενείς με χρόνιο πόνο μπορεί να μην είχαν προχωρήσει τόσο γρήγορα όσο έχουν προχωρήσει αν δεν υπήρχε η κρίση των οπιοειδών.
Για δεκαετίες, τα οπιοειδή συνταγογραφούνταν ευρέως για τον χρόνιο πόνο. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι ασθενείς με χρόνιο πόνο για τους οποίους τα οπιοειδή παρέχουν πραγματικά οφέλη όσον αφορά την ανακούφιση από τον πόνο και την ποιότητα ζωής. Οι γιατροί έχουν ισορροπήσει στη συνταγογράφηση οπιοειδών, σε σημείο που μπορεί πλέον να είναι δύσκολο για τους ασθενείς αυτούς να αποκτήσουν πρόσβαση στις θεραπείες με οπιοειδή που έχουν λειτουργήσει τόσο καλά γι' αυτούς. Εν μέρει λόγω της επιβράδυνσης της παραγωγής οπιοειδών τα τελευταία χρόνια, σε ορισμένα μέρη των ΗΠΑ, πολλοί ασθενείς δεν έχουν πλέον καθόλου πρόσβαση σε αυτά τα φάρμακα.
Ως αποτέλεσμα, οι ερευνητές εργάζονται τώρα για τον εντοπισμό νέων φαρμάκων που ανακουφίζουν τον πόνο χωρίς τους κινδύνους εθισμού και υπερβολικής δόσης που παρουσιάζουν τα οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένων των κανναβιδοειδών. Η εστίαση στη φροντίδα των ασθενών τα τελευταία χρόνια έχει μετατοπιστεί από τη φαρμακευτική αγωγή προς συμπεριφορικές και διαδικαστικές παρεμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης της νευροδιαμόρφωσης.
Τι πρόκειται να φέρει το μέλλον
Το ιερό δισκοπότηρο της ιατρικής του πόνου είναι η προσπάθεια να κατανοηθεί ποιοι ασθενείς με την ίδια πάθηση θα ανταποκριθούν στην ίδια ακριβώς θεραπεία. Για παράδειγμα, δύο ασθενείς με μια εκφυλιστική νόσο των ιστών, όπως η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, μπορεί να έχουν σχεδόν πανομοιότυπες ακτινογραφίες, αλλά τόσο η εμπειρία του πόνου όσο και η ανταπόκρισή τους στις θεραπείες να είναι εντελώς διαφορετικές. Ένας ασθενής μπορεί να τα πάει καλά με τη φυσικοθεραπεία, ενώ ένας άλλος μπορεί να μην καταφέρει να βελτιωθεί μόνο με τη φυσικοθεραπεία και να χρειαστεί πολλαπλά σχήματα με φάρμακα, ενέσεις και τελικά χειρουργική επέμβαση -και ενδεχομένως να εξακολουθεί να ζει με πόνο.
Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη ποια είναι τα καθοριστικά χαρακτηριστικά του ενός ασθενούς σε σχέση με τον άλλο όσον αφορά τα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση του πόνου. Αυτό σημαίνει ότι τα τρέχοντα θεραπευτικά σχέδια περιλαμβάνουν πολλές δοκιμές και λάθη, τα οποία μπορεί ακόμα και να απογοητεύσουν τους ασθενείς που υποφέρουν από πόνο.
Έτσι, ο στόχος και η υπ' αριθμόν 1 ελπίδα για το μέλλον της ιατρικής του πόνου είναι οι ερευνητές να βρουν έναν καλύτερο τρόπο πρόβλεψης του ποιος θα ανταποκριθεί σε μια συγκεκριμένη θεραπεία, γεγονός που θα τους επιτρέψει να αντιστοιχούν σε κάθε ασθενή το σωστό θεραπευτικό σχήμα από την πρώτη στιγμή.
Πηγή: TheConversation.com
