Στη σχετική έρευνα στην οποία συμμετείχαν περίπου δύο εκατομμύρια άνθρωποι, αποτυπώθηκε σύνδεση των φαρμάκων αυτών με βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας, μικρότερο αριθμό λοιμώξεων, χαμηλότερο κίνδυνο κατάχρησης ναρκωτικών ουσιών και λιγότερες περιπτώσεις εκδήλωσης άνοιας.
Οι Αμερικανοί ερευνητές ωστόσο προειδοποιούν με σαφήνεια ότι τα σκευάσματα αυτά δεν στερούνται κινδύνων καθώς από τα ευρήματα τους επίσης προέκυψε ότι μπορεί να αυξάνουν τον πόνο στις αρθρώσεις και τη δυνητικά θανατηφόρα φλεγμονή στο πάγκρεας. Τα αποτελέσματα της μελέτης χρειάζονται πολύ προσεκτική ερμηνεία, σημειώνουν οι επιστήμονες.
Προβληματισμοί και έρευνα
Τα φάρμακα για την απώλεια βάρους έχουν γίνει πραγματικά δημοφιλή τα τελευταία χρόνια όμως για την επιστημονική κοινότητα μόλις που έχει ξεκινήσει η προσπάθεια να αποκωδικοποιήσουν όλες τις επιπτώσεις που έχει συνολικά η χρήση τους στον οργανισμό.
«Πρόκειται για ένα νέο πεδίο», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Δρ Ziyad al-Aly, κλινικός επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον.
Οι αρχικές ενδείξεις των συγκεκριμένων φαρμάκων αφορούσαν στην θεραπευτική προσέγγιση του διαβήτη τύπου 2. Η απώλεια βάρους που τα έβαλε στο κάδρο της δημοτικότητας, ήταν στην ουσία μια «σημαντική παρενέργεια» τους.
Η μελέτη χρησιμοποίησε δεδομένα Αμερικανών βετεράνων με διαβήτη τύπου 2, εκ των οποίων μερικοί έλαβαν Ozempic ή Wegovy ενώ στους υπόλοιπους χορηγήθηκε τυπική φαρμακευτική αγωγή με άλλα σκευάσματα. Στόχος των επιστημόνων ήταν να καταγραφεί η αλληλεπίδραση των φαρμάκων σε συνάρτηση και με άλλες ασθένειες.
Σύμφωνα με την έρευνα, τα δύο σκευάσματα φάνηκε να ωφελούν την υγεία της καρδιάς, με χαμηλότερο ποσοστό καρδιακών προσβολών, εγκεφαλικών επεισοδίων, περιστατικών καρδιακής ανεπάρκειας και υψηλής αρτηριακής πίεσης, όπως καταγράφηκε σε όσους τα λάμβαναν.
Όπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς της μελέτης, τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για απώλεια βάρους τείνουν να μειώνουν επίσης τον κίνδυνο κατάχρησης ουσιών (συμπεριλαμβανομένου του αλκοόλ, των οπιοειδών και της κάνναβης) ενώ φαίνεται να συνδέονται και με μείωση του κινδύνου εκδήλωσης σχιζοφρένειας, αυτοκτονικών σκέψεων και επιληπτικών κρίσεων.
Παρά το γεγονός ότι η μελέτη ήταν μικρού εύρους και το δείγμα που χρησιμοποιήθηκε λάμβανε τα εξεταζόμενα φάρμακα για το βραχύ διάστημα των 3,5 ετών, οι ερευνητές παρατήρησαν στους συμμετέχοντες και μείωση κατά 12% του κινδύνου ανάπτυξης Αλτσχάιμερ.
Μεταξύ άλλων αναφέρθηκε επίσης μικρότερο ποσοστό εμφάνισης καρκίνου του ήπατος, λιγότερες περιπτώσεις εκδήλωσης μυϊκών πόνων και χρόνιας νεφρικής νόσου, καθώς και σημαντική μείωση των βακτηριακών λοιμώξεων.
Την ίδια στιγμή πάντως οι ασθενείς που λάμβαναν τα συγκεκριμένα φάρμακα ήταν πιο πιθανό να εκδηλώσουν προβλήματα στο πεπτικό τους σύστημα. Στομαχικές ενοχλήσεις, πόνος στην κοιλιά, φλεγμονή στο στομάχι, εκκολπωματίτιδα και αιμορροΐδες, ήταν ευρήματα που εντοπίστηκαν συχνότερα σε εκείνους στους οποίους χορηγήθηκε Ozempic ή Wegovy.
Ανάγκη περαιτέρω έρευνας
Τα δεδομένα της μελέτης που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Nature Medicine συμπεριελάμβαναν καταγραφή περιστατικών χαμηλής αρτηριακής πίεσης, πονοκεφάλους, διαταραχές ύπνου, πέτρες και φλεγμονές στα νεφρά και μια σειρά συχνών αναφορών για πόνους στα οστά ή στις αρθρώσεις.
Για κάποια από τα ευρήματα, η σχέση ανάμεσα στα φάρμακα και την επίδραση τους, ήταν πιο εύκολο να εκτιμηθεί και να εξηγηθεί.
Η απώλεια του περιττού βάρους, λένε οι ειδικοί, είναι αναμενόμενο ότι θα βελτιώσει μια σειρά γενικών δεικτών υγείας.
Για παράδειγμα, τα καταγραφέντα χαμηλότερα ποσοστά υπνικής άπνοιας μπορεί να οφείλονται στην απώλεια του ποσοστού λίπους γύρω από τη γλώσσα και το λαιμό.
Ωστόσο τα εν λόγω σκευάσματα φαίνεται επίσης να επιδρούν άμεσα και στην συμπεριφορά κυττάρων και ιστών του οργανισμού.
Χαρακτηριστικά, ο Δρ Ziyad al-Aly υπογραμμίζει ότι « η παχυσαρκία είναι βλαβερή για τον εγκέφαλο. Είναι βλαβερή για την ψυχική υγεία. Είναι βλαβερή για την καρδιά. Η παχυσαρκία μπορεί να είναι η μητέρα όλων των ασθενειών.»
Η σεμαγλουτίδη και τα μυστικά της
Το Ozempic και το Wegovy εμπεριέχουν διαφορετική δοσολογία της ίδιας δραστικής ουσίας, της σεμαγλουτίδης και η φαρμακευτική δράση τους μιμείται αυτή του πεπτιδίου-1 που μοιάζει με την γλυκαγόνη, μιας ορμόνης που εκκρίνεται από το πάγκρεας.
Τα φαρμακευτικά σκευάσματα τύπου GLP-1 ταξιδεύουν μέσω του αίματος και προσκολλώνται σε μικρούς υποδοχείς στην επιφάνεια των εγκεφαλικών κυττάρων, λέγοντας στον εγκέφαλο ότι υπάρχει τροφή στο στομάχι και επιτρέποντας στο σώμα να αισθάνεται λιγότερο πεινασμένο.
Ωστόσο, οι υποδοχείς που ανταποκρίνονται στο GLP-1 εντοπίζονται και σε άλλα σημεία του σώματος, συμπεριλαμβανομένης της καρδιάς και ορισμένων τμημάτων του ανοσοποιητικού συστήματος.
«Είναι πολύ σαφές ότι αυτή η κατηγορία φαρμάκων φαίνεται να καταστέλλει τους μηχανισμούς ανταμοιβής στον εγκέφαλο, επομένως αναστέλλει αυτή την παρόρμηση να αναζητήσει κάποιος αλκοόλ, καπνό, τζόγο», είπε ο Δρ Ziyad al-Aly ερμηνεύοντας κάποια από τα ευρήματα της μελέτης.
Παράλληλα, τα χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής, ενός εκ των βιολογικών μηχανισμών κινδύνου του ανοσοποιητικού, επίσης θα μπορούσαν να έχουν ένα ευρύ φάσμα επιπτώσεων στην συνολική υγεία.
Η αξιολόγηση του θεραπευτικού αποτελέσματος
Το φάσμα των πλεονεκτημάτων για την υγεία μπορεί να ενισχύσει την απόφαση χορήγησης αυτών των φαρμάκων σε μερικούς ασθενείς, κατά τον Δρ Aly.
«Όταν περισσότερα οφέλη προκύπτουν για ανθρώπους που κινδυνεύουν πραγματικά από αυτές τις καταστάσεις, αυτό είναι ένα επιπλέον πλεονέκτημα», προσθέτει.
Αλλά για εκείνους των οποίων το βάρος δεν επηρεάζει την υγεία τους, ίσως ο κίνδυνος χορήγησης τους να είναι μεγαλύτερος από το όφελος, καταλήγει.
Η μελέτη πάντως φαίνεται να έχει περιορισμούς στα ευρήματα της. Οι περισσότεροι από τους βετεράνους που χρησιμοποιήθηκαν ως δείγμα ήταν λευκοί άντρες, επομένως δεν μπορεί να υπάρξει συμπέρασμα για κάποια ειδική επίδραση των φαρμάκων στις γυναίκες, όπως το αναφερόμενο κυρίως σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης ενδεχόμενο βελτίωσης της γυναικείας γονιμότητας.
Ανάγκη για περισσότερες κλινικές δοκιμές
Ενδελεχείς κλινικές δοκιμές σε ασθενείς στους οποίους χορηγούνται αυτά τα φάρμακα, έχουν ήδη επιβεβαιώσει οφέλη για την υγεία της καρδιάς αλλά και παρενέργειες όπως η ναυτία. Για τα υπόλοιπα ευρήματα, είναι αναγκαία μια ανάλογη αυστηρή διαδικασία αξιολόγησης, λένε πολλοί επιστήμονες.
Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι το Αλτσχάιμερ ξεκινά να εκδηλώνεται στον οργανισμό περίπου μια δεκαετία πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα του- η μελέτη ωστόσο υποδηλώνει ότι μόνο μερικά χρόνια αγωγής με σεμαγλουτίδη προσφέρει προστατευτική δράση. Αυτό το εύρημα ήδη βρίσκεται υπό κλινικές δοκιμές ώστε να διαπιστωθεί περαιτέρω αν έχει πραγματική βάση.
«Τέτοιες δοκιμές θα μας οδηγήσουν πολύ πιο κοντά στην αλήθεια», τονίζει ο καθηγητής Naveed Sattar, από το Πανεπιστήμιο της Γλασκόβης ο οποίος αναμένει τις πρώτες σχετικές επιστημονικές ανακοινώσεις εντός της επόμενης τετραετίας. Και ενώ χαρακτηρίζει ενδιαφέροντα όσα προέκυψαν από την συγκεκριμένη μελέτη, εκτιμά ότι δεν είναι αρκετά ισχυρά ώστε να επηρεάσουν τον τρόπο συνταγογράφησης των φαρμάκων αυτών.
Και ο καθηγητής Sir Stephen O'Rahilly, από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, συνηγορεί στο ότι η μελέτη πρέπει να ερμηνευθεί προσεκτικά, τονίζοντας ταυτόχρονα ότι παρέχει τουλάχιστον μια χρήσιμη διαβεβαίωση σχετικά με την ασφάλεια χορήγησης των φαρμάκων αυτών σε άτομα με διαβήτη.
Το «πιο εκπληκτικό εύρημα» πάντως σύμφωνα με αρκετούς ειδικούς, ήταν η αύξηση του πόνου στις αρθρώσεις, αφού η απώλεια βάρους θα έπρεπε να μειώνει την πίεση στις αρθρώσεις.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι καθώς ορισμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος διαθέτουν υποδοχείς GLP-1, ότι η επίδραση αυτών των φαρμάκων φάνηκε να είναι τελικά απρόβλεπτη, αφού αμβλύνει ορισμένες φλεγμονώδεις διαταραχές ενώ επιδεινώνει κάποιες άλλες, εξηγεί ο καθηγητής O'Rahilly.
Πηγές: BBC, Nature.com
