Η άνοια, πάθηση που σταδιακά διαταράσσει τη μνήμη, την ομιλία, τη συγκέντρωση της προσοχής, την κρίση και την ικανότητα προγραμματισμού ενός ατόμου, οπότε παρεμβαίνει μοιραία και στην ικανότητα ενός ασθενούς πίσω από το τιμόνι.
Αν και κάποιοι άνθρωποι με άνοια καταλαβαίνουν ότι μειώνονται τα αντανακλαστικά τους και αφήνουν εγκαίρως το αυτοκίνητο, απαιτείται, όπως επισημαίνεται, ένας μηχανισμός για την εκτίμηση της ικανότητας των ασθενών με ήπια μορφή.
Όπως τόνισε στο ERTNEWS, η κα Ιωάννα Κατσούρη, επίκουρη καθηγήτρια Εργοθεραπείας, μελέτη που διενεργήθηκε σε δείγμα 639 ηλικιωμένων οδηγών από την ευρύτερη περιοχή της βόρειας Ελλάδας και της Αττικής, με ήπια κινητική διαταραχή, έδειξε ότι οι περισσότεροι σταματούν από μόνοι τους την οδήγηση.
Οι συμμετέχοντες εξετάστηκαν με νευρολογική εξέταση, νευροψυχολογικές και νευροψυχιατρικές αξιολογήσεις, ιατρικό/κοινωνικό ιστορικό, νευροαπεικόνιση και αιματολογικές εξετάσεις για την διάγνωση της νοητικής διαταραχής, καθώς και με ερωτηματολόγια οδήγησης (Εκτενές και Σύντομο) και Προσομοιωτή οδήγησης για την εκτίμηση των ικανοτήτων οδήγησης.
Ο σκοπός της μελέτης είναι να βρεθούν τρόποι για την εκτίμηση της ικανότητας οδήγησης των ασθενών με Ήπια Νοητική Δυσλειτουργία και Νόσο Alzheimer, καθώς και ο καταλληλότερος χρόνος για τη διακοπή της οδήγησης.
Σύμφωνα με την κα Κατσούρη, υπάρχει ανάγκη ανεύρεσης δοκιμασιών αξιολόγησης με επαρκή ισχύ που θα βοηθήσουν τους κλινικούς στην αξιολόγηση της ικανότητας οδήγησης ατόμων με νοητικά προβλήματα.
Υπάρχουν πάντως ήδη κάποιες κατευθυντήριες γραμμές που αποτελούν διεθνή πρακτική.
Ξεκινώντας τη συζήτηση
Ένα άτομο με άνοια το πιθανότερο είναι να νιώσει ότι σταματώντας την οδήγηση χάνει την ανεξαρτησία του και αποδέχεται ότι η ζωή του αλλάζει ριζικά. Για να μην το δραματοποιήσει τόσο πολύ θα πρέπει το θέμα να μπει στο τραπέζι με τον παρακάτω τρόπο, όπως προτείνουν οι ειδικοί της Mayo Clinic:
- Ξεκινήστε τη συζήτηση το συντομότερο δυνατό και εμπλέξτε το γιατρό
- Εμπλέξτε το άτομο με άνοια στο σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων
- Μιλήστε για την ασφάλεια του οδηγού και των άλλων
- Απευθυνθείτε στο αίσθημα ευθύνης του ατόμου
- Σε κάθε φάση της συζήτησης να έχετε επίγνωση των συναισθημάτων του ατόμου
Πραγματοποίηση της μετάβασης
Αναζητήστε εναλλακτικές λύσεις για την οδήγηση και αρχίστε να τις χρησιμοποιείτε το συντομότερο δυνατό. Ακόμη και αν το άτομο με ήπια άνοια εξακολουθεί να οδηγεί, μπορείτε να ξεκινήσετε τη μετάβαση σε άλλες επιλογές μεταφοράς. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Μέλη της οικογένειας και φίλοι που μπορούν να παρέχουν μετακινήσεις για θελήματα ή ραντεβού
- Υπηρεσίες παράδοσης ειδών παντοπωλείου και φαρμάκων
- Δημοτικά μέσα μεταφοράς
- Υπηρεσίες ταξί ή αυτοκινήτων που σας επιτρέπουν να δημιουργήσετε έναν λογαριασμό πληρωμών τον οποίο μπορείτε να διαχειριστείτε
Ένας επιπλέον επιβάτης που θα ταξιδεύει μαζί με το άτομο με άνοια - για να κάθονται μαζί στο πίσω κάθισμα και να συζητούν - μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο που χάνει σιγά σιγά τη θέση στο τιμόνι να νιώθει καλύτερα ως συνοδηγός.
Πότε να σταματήσετε να οδηγείτε
Τα άτομα με ήπια άνοια διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο μη ασφαλούς οδήγησης σε σύγκριση με άτομα της ίδιας ηλικίας χωρίς άνοια. Η Αμερικανική Ακαδημία Νευρολογίας συνιστά στα άτομα με ήπια άνοια να εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο διακοπής της οδήγησης.
Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να αποφασίσουν ότι δεν θέλουν πλέον να οδηγούν επειδή ανησυχούν για την ασφάλεια τους αλλά και των άλλων. Άλλοι μπορεί να είναι απρόθυμοι να σταματήσουν να οδηγούν και μπορεί να μην έχουν επίγνωση της μείωσης των οδηγικών τους ικανοτήτων.
Οι τακτικές αξιολογήσεις κατά τη διάρκεια των επισκέψεων στο ιατρείο μπορεί να βοηθήσουν το γιατρό σας να εντοπίσει μια μείωση των ικανοτήτων που υποδηλώνει μεγαλύτερο κίνδυνο. Ο γιατρός σας μπορεί να ζητήσει εκτός από την άποψη του ασθενούς και αυτή του φροντιστή του ξεχωριστά για να αξιολογήσει τους κινδύνους. Τα σημάδια μη ασφαλούς οδήγησης περιλαμβάνουν:
- Να χάνεστε όταν οδηγείτε σε γνωστά μέρη
- Αδυναμία παραμονής στη λωρίδα κυκλοφορίας
- Σύγχυση των πεντάλ του φρένου και του γκαζιού
- Μη τήρηση των πινακίδων κυκλοφορίας
- Λήψη αργών ή κακών αποφάσεων
- Χτύπημα στο κράσπεδο κατά την οδήγηση
- Όταν οδηγεί πολύ αργά ή τρέχει με υπερβολική ταχύτητα
- Θυμός ή σύγχυση κατά την οδήγηση
- Να εμπλακεί σε ατύχημα ή να παίρνει κλήσεις
Εάν το άτομο με ήπια άνοια δεν έχει δείξει σημάδια μη ασφαλούς οδήγησης και θα ήθελε να συνεχίσει να οδηγεί, ο γιατρός σας μπορεί να συστήσει μια αξιολόγηση της οδήγησης στο δρόμο από έναν επαγγελματία, όπως έναν εργοθεραπευτή.
Στρατηγικές για δύσκολες μεταβάσεις
Εάν το άτομο που ζει με άνοια δεν είναι πρόθυμο να εγκαταλείψει την οδήγηση, εξετάστε αυτές τις προληπτικές στρατηγικές:
- Ελέγξτε την πρόσβαση στα κλειδιά. Κρατήστε τα κλειδιά μακριά από το οπτικό του πεδίο . Εάν το άτομο με άνοια θέλει να κρατήσει ένα σετ κλειδιών, δώστε του κλειδιά που δεν θα εκκινούν το όχημα.
- Απενεργοποιήστε το όχημα. Αφαιρέστε ένα καλώδιο της μπαταρίας για να αποτρέψετε την εκκίνηση του αυτοκινήτου ή ζητήστε από έναν μηχανικό να εγκαταστήσει έναν «διακόπτη διακοπής» που πρέπει να ενεργοποιηθεί για να ξεκινήσει το αυτοκίνητο.
- Πουλήστε το όχημα.
