Μια σειρά επιπλοκών σχετίζονται με την παρατεταμένη παραμονή των ασθενών στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), οι οποίες περιγράφονται συνοπτικά ως «Χρόνια Βαριά Ασθένεια». Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας (NICE) της Μεγάλης Βρετανίας, η Ευρωπαϊκή Αναπνευστική Εταιρεία και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ιατρικής Εντατικής Θεραπείας προτείνουν έγκαιρη αξιολόγηση και διαχείριση της σωματικής νοσηρότητας από φυσιοθεραπευτές. Συνιστούν επίσης, ότι ο φυσιοθεραπευτής πρέπει να είναι υπεύθυνος για την εφαρμογή σχεδίων κινητοποίησης.
Σύμφωνα με τα βιβλιογραφικά δεδομένα αυτή η «Χρόνια Βαριά Ασθένεια» σχετίζεται με τη μακροχρόνια ακινησία και την αύξηση του χρόνου παραμονής στη ΜΕΘ και συνοδεύεται με μυϊκή ατροφία διαφράγματος, απώλεια μυϊκής μάζας, μυϊκή αδυναμία, διαταραχές λειτουργικότητας, εμφάνιση πιθανής έκτοπης οστεοποίησης, αύξηση του καταβολισμού, ψυχοσωματικές διαταραχές, κατακλίσεις, οιδήματα και διαταραχές φώνησης και κατάποσης.
Η φυσικοθεραπεία αποτελεί μία σημαντική παρέμβαση που αποτρέπει και μετριάζει τις δυσμενείς επιπτώσεις της παρατεταμένης ανάπαυσης στο κρεβάτι και του μηχανικού αερισμού κατά τη διάρκεια της εντατικής θεραπείας. Η αποκατάσταση που παρέχεται από τον φυσιοθεραπευτή προσαρμόζεται στις ανάγκες του ασθενούς και εξαρτάται από τη συνειδητή κατάσταση καθώς και τη σωματική και ψυχολογική κατάστασή του. Ενσωματώνει οποιαδήποτε ενεργή και παθητική θεραπεία που προάγει την κίνηση και περιλαμβάνει την κινητοποίηση. Η φυσικοθεραπεία στη ΜΕΘ έχει μετρήσιμα και σημαντικά αποτελέσματα τόσο για τον ασθενή ως άτομο, αλλά και για το σύστημα υγείας ως ενεργό οργανισμό. Επιγραμματικά, δεδομένα τεκμηριώνουν τη σημαντικότητα της φυσικοθεραπείας στη μείωση της διάρκειας νοσηλείας, την ταχύτερη αποδέσμευση από τον μηχανικό αερισμό, την πρώιμη αναγνώριση και πρόληψη της μυϊκής αδυναμίας, τη βελτίωση της καρδιαγγειακής και αναπνευστικής λειτουργίας, καθώς και στην επίτευξη της μέγιστης λειτουργικότητας.
Η φυσικοθεραπεία εξοικονομεί πόρους
Οι ΜΕΘ, αν και νοσηλεύουν το 5% περίπου των ασθενών του Νοσοκομείου, δαπανούν για τη νοσηλεία αυτή, σε κάποιες περιπτώσεις, μέχρι και το 30% του συνολικού προϋπολογισμού τους. Η νοσηλεία των ασθενών ΜΕΘ αποτελεί έναν από τους πλέον δαπανηρούς τομείς της νοσοκομειακής φροντίδας στη χώρα μας, αλλά και πανευρωπαϊκά. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2010, αντλώντας δεδομένα από 312 ασθενείς που νοσηλεύτηκαν στη ΜΕΘ του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Θεσσαλίας το 2006, εκτίμησε ότι το πραγματικό κόστος ανά ασθενή της ΜΕΘ ήταν 16.516 Ευρώ, ενώ η πραγματική επιστροφή από τα κοινωνικά ταμεία ήταν 1.671 Ευρώ. Η επιστροφή, δηλαδή, αντιπροσώπευε το 10% του πραγματικού κόστους νοσηλείας.
Επιπρόσθετα σε πανεπιστημιακή μελέτη που δημοσιεύθηκε το κοντινό 2016 για το νοσοκομείο Ιωαννίνων το μέσο συνολικό κόστος ανά ημέρα νοσηλείας ήταν 883,2 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου το κόστους μισθοδοσίας ιατρών και νοσηλευτών. Είναι σαφές ότι κάθε επιπλέον ημέρα, ασύμμετρα, επιβαρύνει σημαντικά το κόστος καθώς αντλεί πόρους που δεν μπορούν να αναπληρωθούν με τον ίδιο ρυθμό από το δημόσιο ασφαλιστικό σύστημα, που αποτελεί και τη βάση του ΕΣΥ ως βασικός χρηματοδότης του.
Η φυσικοθεραπεία μειώνει τη διάρκεια παραμονής σε ΜΕΘ
Σύμφωνα με μελέτες το κόστος ανά ημέρα των ασθενών που παρέμειναν στη ΜΕΘ για ≤7 ημέρες ήταν στατιστικά σημαντικά μικρότερο από εκείνο των ασθενών που παρέμειναν στη ΜΕΘ >7 ημέρες. Συνεπώς το μεταβαλλόμενο κόστος είναι μεγάλο και η ανάγκη για όσο το δυνατόν μικρότερη σε έκταση νοσηλεία τεράστια. Τα αποτελέσματα μιας Cross - Sectional (μελέτης διατομής) μελέτης για ασθενείς μετά από λοβεκτομή που έλαβαν αναπνευστική φυσικοθεραπεία στη ΜΕΘ έδειξαν ότι η φυσικοθεραπεία συνέβαλε καθοριστικά ώστε η παραμονή στη ΜΕΘ να μειωθεί από 8,3 σε 5,7 ημέρες.
Περαιτέρω ευρήματα έδειξαν μείωση των ποσοστών θνησιμότητας, καθώς και ποσοστών εμφάνισης πνευμονίας ή άλλων επιπλοκών. Παράλληλα, για να έχουμε τομή αποτελεσματικότητας και κόστους μελέτες έχουν δείξει ότι τουλάχιστον ένας φυσικοθεραπευτής αποκλειστικής απασχόλησης πρέπει να βρίσκεται για κάθε 4 κρεβάτια -φυσικά σε καθημερινή βάση πρωί και απόγευμα 365 ημέρες τον χρόνο. Η μείωση των φυσικοθεραπευτών ανά κρεβάτι/ασθενή όχι μόνο θα διαταράξει τη σημαντική για τη λειτουργία του συστήματος ισορροπία ζήτησης και παροχής, αλλά και θα αυξήσει τον χρόνο νοσηλείας του ασθενή, θα επιδεινώσει την κατάσταση της υγείας του καθώς και θα αυξήσει κατακόρυφα το κόστος της νοσηλείας. Με απλά μαθηματικά, μία κερδισμένη μέρα σε ένα κρεβάτι εντατικής όχι μόνο θα βελτιώσει την υγεία του ασθενή και, πιθανώς, τη μετέπειτα ποιότητα της ζωής του άλλα θα είναι ικανή να πληρώσει ολόκληρο τον μισθό του φυσικοθεραπευτή. Τα δεδομένα είναι πολλά στη βιβλιογραφία, ώστε με ασφάλεια να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι όχι μόνο ο φυσικοθεραπευτής προσφέρει στον ασθενή, αλλά και εξοικονομεί πόρους το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ).
Ενώ η πολιτική υγείας στη χώρα μας επικεντρώνεται στη θεμιτή μεν, αλλά αλόγιστη δε πολλές φορές συνεχή αναβάθμιση των νέων τεχνολογιών στις ΜΕΘ, ο ρόλος του φυσικοθεραπευτή φαίνεται να μην ενθαρρύνεται όσο θα έπρεπε. Ο απαράδεκτος, εκτός πραγματικότητας και πλαισίου αποκλεισμός του κλάδου των φυσικοθεραπευτών μέχρι και σήμερα από τα Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα (ΒΑΕ) αποτελεί και την ισχυρότερη ένδειξη ότι οι «χειριστές» του συστήματος δεν κατανοούν τόσο τον ρόλο, όσο και τη θέση του φυσικοθεραπευτή στη θεραπευτική ομάδα. Εδώ να τονιστεί βέβαια ότι στα ΒΑΕ πρέπει να ενταχθούν τόσο οι φυσικοθεραπευτές που εργάζονται στον Δημόσιο τομέα, αλλά και τον Ιδιωτικό, καθώς η άσκηση του επαγγέλματος σε κάθε περίπτωση περιλαμβάνει όμοια καθήκοντα και κινδύνους.
Εν κατακλείδι η πιθανή εξοικονόμηση από την πρώιμη φυσιοθεραπεία σε ασθενείς εντατικής θεραπείας είναι σημαντική για την οικονομία της υγείας της χώρας, όπως αποδεικνύεται από στοιχεία που επηρεάζουν την ποιότητα φροντίδας, τη μετέπειτα λειτουργική ανεξαρτησία του ασθενή που θα οδηγήσει σε μείωση του κόστους αποκατάστασης και την καθοριστικού ρόλου διάρκεια παραμονής στο νοσοκομείο.
