Όταν πολλοί άνθρωποι σκέφτονται τον μέσο ασθενή με καρκίνο του πνεύμονα, συχνά φαντάζονται έναν ηλικιωμένο άνδρα που καπνίζει. Ωστόσο, η εικόνα του καρκίνου του πνεύμονα έχει αλλάξει. Τα τελευταία 15 χρόνια, όλο και περισσότερες γυναίκες, άτομα που δεν έχουν καπνίσει ποτέ και νεότεροι άνθρωποι διαγιγνώσκονται με τη νόσο.

Μάλιστα, ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες. Κάθε χρόνο, περισσότερες γυναίκες πεθαίνουν από καρκίνο του πνεύμονα παρά από καρκίνο του μαστού, των ωοθηκών και του παχέος εντέρου συνολικά.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Πνευμονολογική Εταιρεία (American Lung Association), ενώ τα ποσοστά καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες έχουν αυξηθεί κατά 79% τα τελευταία 44 χρόνια, στους άνδρες έχουν μειωθεί κατά 43%. Για πρώτη φορά στην ιστορία, οι νεαρές γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του πνεύμονα είναι περισσότερες από τους άνδρες της ίδιας ηλικιακής ομάδας.

Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι και γενετικοί παράγοντες

Η είδηση της διάγνωσης του πάπα Λέοντα ΙΔ΄ με καρκίνο του πνεύμονα, στις 13 Οκτωβρίου 2026, πυροδότησε συζητήσεις σχετικά με την αύξηση των περιστατικών της νόσου σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, ο πάπας δεν είναι καπνιστής. Μεταξύ των πιθανών αιτιών της νόσου περιλαμβάνονται οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι και οι γενετικοί παράγοντες. Η αναγνώριση των πολλαπλών παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα, ανεξάρτητα από το ιστορικό καπνίσματος, είναι απαραίτητη για την έγκαιρη και κατάλληλη προσυμπτωματική εξέταση και θεραπεία.

Ο καρκίνος που εντοπίζεται στα πρώτα στάδια, όπως στην περίπτωση του πάπα, μπορεί να αντιμετωπιστεί χειρουργικά και να ιαθεί, τόσο σε καπνιστές όσο και σε μη καπνιστές. Η πρόκληση είναι ότι οι άνθρωποι που δεν έχουν καπνίσει ποτέ δεν περιλαμβάνονται επί του παρόντος στις κατευθυντήριες οδηγίες για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του πνεύμονα, με αποτέλεσμα οι όγκοι να εντοπίζονται συχνά τυχαία.

Ογκολόγοι με εξειδίκευση στους όγκους του θώρακα, έχουν δει πολλές νεότερες γυναίκες και άτομα που δεν έχουν καπνίσει ποτέ να προσέρχονται στα ιατρεία τους με νέα διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα. Ιδιαίτερα για τους μη καπνιστές, η διάγνωση είναι απροσδόκητη τόσο για τους ίδιους όσο και για τους γιατρούς τους, γεγονός που μπορεί συχνά να οδηγήσει σε καθυστερήσεις. Ερευνητές έχουν καταγράψει την αυξητική τάση των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες σε διάφορα μέρη του κόσμου και αρχίζουν να κατανοούν τους λόγους για τους οποίους αυξάνονται τα κρούσματα.

Ο καρκίνος του πνεύμονα στις γυναίκες

Μία από τις πρώτες εξηγήσεις για την αύξηση των ποσοστών καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες είναι ότι πολλές άρχισαν να καπνίζουν αργότερα από τους άνδρες, με αποτέλεσμα η κορύφωση των διαγνώσεων καρκίνου που σχετίζεται με το κάπνισμα να μετατεθεί χρονικά.

Οι γυναίκες άρχισαν επίσης να καπνίζουν σε μια περίοδο κατά την οποία τα τσιγάρα με φίλτρο έγιναν δημοφιλή. Αυτό συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ενός τύπου καρκίνου που ονομάζεται αδενοκαρκίνωμα, λόγω του τρόπου με τον οποίο τα φίλτρα κατευθύνουν τον καπνό προς τις περιφερικές περιοχές των πνευμόνων. Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν ότι οι γυναίκες ενδέχεται να είναι πιο ευάλωτες στις καρκινογόνες επιδράσεις της έκθεσης στον καπνό του τσιγάρου, συμπεριλαμβανομένου του παθητικού καπνίσματος, και ότι μπορεί να εμφανίσουν καρκίνο του πνεύμονα έπειτα από λιγότερα χρόνια καπνίσματος σε σύγκριση με τους άνδρες.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που διαγιγνώσκονται σήμερα με καρκίνο του πνεύμονα δεν είναι ενεργοί καπνιστές. Περίπου το 20% των γυναικών με καρκίνο του πνεύμονα δεν έχουν καπνίσει ποτέ, ποσοστό υψηλότερο από εκείνο των ανδρών με τη νόσο που δεν έχουν καπνίσει ποτέ.

Παράγοντες κινδύνου

Εκτός από το κάπνισμα και το παθητικό κάπνισμα, υπάρχουν αρκετοί ακόμη παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του πνεύμονα. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου και η έκθεση στον αμίαντο, στο ραδόνιο και στην ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες μέσω της εισπνοής χημικών, όπως το αρσενικό, το βηρύλλιο, το κάδμιο, το πυρίτιο και το νικέλιο, εξακολουθεί να αποτελεί ανησυχητικό ζήτημα σε ορισμένες περιοχές του κόσμου. Ο πιθανός κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τον καπνό κάνναβης εξακολουθεί να μελετάται, αλλά προκαλεί ανησυχία.

Πρόσφατα, οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι το γενετικό ιστορικό μπορεί να διαδραματίζει ρόλο στον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα σε ορισμένους ασθενείς με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό της νόσου. Μελέτες σε αυτές τις οικογένειες έχουν συμβάλει στον εντοπισμό πιθανών γονιδίων που αυξάνουν την προδιάθεση για καρκίνο του πνεύμονα, καθώς και περιβαλλοντικών παραγόντων κινδύνου.

Όπως οι μεταβολές στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 σχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού, έτσι και αλλαγές σε γονίδια που προάγουν ή προστατεύουν από την ανάπτυξη όγκων μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονα. Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη εντοπίσει συγκεκριμένες μεταλλάξεις που ενδέχεται να προδιαθέτουν τα άτομα για τη νόσο. Ωστόσο, η μελέτη των οικογενών γενετικών προδιαθέσεων μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αναπτύσσεται ο καρκίνος του πνεύμονα και να οδηγήσει στην ανακάλυψη νέων βιοδεικτών για την έγκαιρη ανίχνευση της νόσου σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Ο προσυμπτωματικός έλεγχος

Το 2021, η Ομάδα Εργασίας Προληπτικών Υπηρεσιών των ΗΠΑ (U.S. Preventive Services Task Force) επικαιροποίησε τις κατευθυντήριες οδηγίες για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του πνεύμονα, συμπεριλαμβάνοντας νεότερους ανθρώπους με μικρότερη διάρκεια καπνίσματος.

Σήμερα, ο έλεγχος συνιστάται σε ενήλικες ηλικίας 50 έως 80 ετών που έχουν καπνίσει τουλάχιστον ένα πακέτο τσιγάρων ημερησίως επί 20 χρόνια, καθώς και σε ενεργούς καπνιστές και πρώην καπνιστές που έχουν διακόψει το κάπνισμα μέσα στα τελευταία 15 χρόνια. Οι γυναίκες που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο μπορούν να συζητήσουν με τον γιατρό τους το ενδεχόμενο διενέργειας αξονικής τομογραφίας θώρακος χαμηλής δόσης για τον προσυμπτωματικό έλεγχο.

Σε εθνικό επίπεδο στις ΗΠΑ, περισσότερο από το 70% των γυναικών που πληρούν τα κριτήρια υποβάλλονται σε προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο του μαστού, ενώ λιγότερο από το 6% του συνόλου των επιλέξιμων καπνιστών υποβάλλεται σε έλεγχο για τον καρκίνο του πνεύμονα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες θα αυξήσουν κατά 40% τον αριθμό των γυναικών που είναι επιλέξιμες για έλεγχο, καθώς θα συμπεριληφθούν άτομα μικρότερης ηλικίας με μικρότερη έκθεση στο κάπνισμα.

Η διάγνωση της νόσου

Τα τελευταία χρόνια, η καλύτερη κατανόηση των γενετικών μεταβολών που μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση καρκίνου, καθώς και των τρόπων αξιοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος για την αντιμετώπισή του, έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων στοχευμένων θεραπειών και ανοσοθεραπειών, οι οποίες έχουν βελτιώσει την πρόγνωση των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα. Οι γυναίκες τείνουν να έχουν καλύτερη πρόγνωση από τους άνδρες, ιδίως όταν δεν έχουν καπνίσει ποτέ και οι όγκοι τους παρουσιάζουν μοριακές μεταβολές που μπορούν να αντιμετωπιστούν με στοχευμένες θεραπείες.

Ωστόσο, τα συμπτώματα του καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες μπορεί να μην αναγνωρίζονται εγκαίρως. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο βήχας, η δύσπνοια, η έντονη κόπωση και ο πόνος στην πλάτη, στο στήθος ή στον ώμο, συμπτώματα που μπορεί να αποδοθούν σε άλλες παθήσεις. Επειδή οι γυναίκες διαγιγνώσκονται συνήθως σε ελαφρώς μικρότερη ηλικία από τους άνδρες, ενδέχεται να ανέχονται τα συμπτώματα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και να καθυστερούν να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια.

Παράλληλα, οι γιατροί μπορεί να μην αποδίδουν τα συμπτώματα στον καρκίνο του πνεύμονα λόγω της νεότερης ηλικίας των ασθενών.

Η αναγνώριση των πρώιμων συμπτωμάτων, η διεύρυνση των κριτηρίων επιλεξιμότητας για προσυμπτωματικό έλεγχο και η εξέταση γενετικών βιοδεικτών, ώστε να επιλέγεται η καταλληλότερη θεραπεία, αποτελούν ορισμένα από τα μέτρα που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της αυξανόμενης επιβάρυνσης από τον καρκίνο του πνεύμονα στις γυναίκες παγκοσμίως.

Πηγή: THE CONVERSATION.COM