Τις εβδομάδες γύρω από το ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) το 2026, το κινητό του Ziyad Al-Aly, κλινικού επιδημιολόγου στο Πανεπιστήμιο Σεντ Λούις της Ουάσιγκτον, εμφάνιζε συνεχώς ειδοποιήσεις για τα φάρμακα GLP-1 και τον καρκίνο. Όλοι οι τίτλοι όπως ισχυρίζεται ο ίδιος ο επιστήμονα είχαν τον ίδιο ισχυρισμό: το Ozempic ίσως μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Πίσω από αυτούς τους τίτλους βρίσκεται ένα πραγματικό κύμα μελετών που περιλαμβάνει εκατομμύρια ασθενείς. Ο ίδιος ως γιατρός και κλινικός επιδημιολόγος και η ομάδα του σχεδιάζει και ερμηνεύει ακριβώς αυτού του είδους τις μελέτες, οι οποίες εξετάζουν τι πραγματικά κάνουν τα ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα.
Ο ενθουσιασμός γύρω από την ιδέα ότι τα φάρμακα GLP-1 μπορούν να προλαμβάνουν τον καρκίνο προηγείται κατά πολύ των επιστημονικών αποδείξεων. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ιδέα είναι λανθασμένη. Σημαίνει όμως ότι δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.
Ο καρκίνος είναι από τα δυσκολότερα πεδία μελέτης, επειδή δεν αποτελεί μία μόνο ασθένεια αλλά περισσότερες από εκατό διαφορετικές. Ο καρκίνος του μαστού, ο καρκίνος του πνεύμονα και οι κακοήθειες του αίματος δεν είναι παραλλαγές της ίδιας νόσου· ο καθένας έχει τη δική του βιολογία και τον δικό του συνδυασμό γενετικών, περιβαλλοντικών και συμπεριφορικών παραγόντων κινδύνου.
Ένα μόνο φάρμακο δεν μπορεί να έχει μία ενιαία επίδραση σε όλους τους καρκίνους. Μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο για ορισμένους τύπους, να τον μειώνει για άλλους και να μην επηρεάζει καθόλου τους περισσότερους.
Οι πρώτες ανησυχίες για τον καρκίνο
Πριν από τον σημερινό ενθουσιασμό ότι τα GLP-1 ίσως μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου, οι ανησυχίες ήταν ακριβώς οι αντίθετες: ότι μπορεί να τον αυξάνουν.
Οι αρχικές ανησυχίες αφορούσαν τον καρκίνο του θυρεοειδούς. Μελέτες σε τρωκτικά έδειξαν ότι το Ozempic προκαλούσε όγκους στα κύτταρα C του θυρεοειδούς, γεγονός που οδήγησε τις αμερικανικές ρυθμιστικές αρχές να προσθέσουν προειδοποίηση «μαύρου πλαισίου» τον Ιούνιο του 2026, συμβουλεύοντας να αποφεύγεται η χρήση του σε άτομα με προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό σχετικών παθήσεων.
Όμως τα τρωκτικά δεν είναι άνθρωποι. Τα ανθρώπινα κύτταρα C του θυρεοειδούς είναι πολύ λιγότερο ευαίσθητα στα φάρμακα GLP-1, επειδή διαθέτουν πολύ λιγότερους υποδοχείς GLP-1. Επιπλέον, μακροχρόνιες μελέτες σε πιθήκους δεν έδειξαν την ίδια παθολογική ανάπτυξη κυττάρων που παρατηρήθηκε στα τρωκτικά.
Μια ανάλυση του 2025 που συγκέντρωσε δεδομένα από 93 κλινικές δοκιμές δεν βρήκε σαφή σύνδεση μεταξύ ορισμένων φαρμάκων GLP-1 και του καρκίνου του θυρεοειδούς. Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξαν και οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές το 2023, μετά από ανασκόπηση των διαθέσιμων στοιχείων.
Άλλη σημαντική ανησυχία ήταν ο καρκίνος του παγκρέατος. Και εδώ, όμως, μια ανάλυση του 2025 που περιλάμβανε 62 μελέτες δεν βρήκε σταθερές ενδείξεις αυξημένου κινδύνου.
Αυτά τα ευρήματα είναι καθησυχαστικά, αλλά προσωρινά. Τα φάρμακα αυτά κυκλοφορούν σχετικά πρόσφατα και ο καρκίνος μπορεί να χρειαστεί δεκαετίες για να εκδηλωθεί.
Η ιστορία αλλάζει κατεύθυνση
Τα φάρμακα GLP-1, που κάποτε εξετάζονταν ως πιθανοί παράγοντες πρόκλησης καρκίνου, τώρα συζητούνται ως πιθανή μέθοδος πρόληψης ή ακόμη και θεραπείας του.
Μια μελέτη του 2024 με περισσότερα από 1,6 εκατομμύρια άτομα με διαβήτη τύπου 2 διαπίστωσε χαμηλότερα ποσοστά εμφάνισης 10 από τους 13 καρκίνους που σχετίζονται με την παχυσαρκία σε όσους λάμβαναν GLP-1 σε σύγκριση με όσους λάμβαναν ινσουλίνη.
Μια άλλη μελέτη του 2025 σε περίπου 87.000 ενήλικες έδειξε ότι τα συνολικά ποσοστά καρκίνου ήταν περίπου 17% χαμηλότερα σε όσους ξεκίνησαν θεραπεία με GLP-1. Οι μεγαλύτερες μειώσεις παρατηρήθηκαν στον καρκίνο του ενδομητρίου, των ωοθηκών και σε έναν τύπο όγκου του εγκεφάλου, το μηνιγγίωμα. Ωστόσο, ο κίνδυνος καρκίνου του νεφρού ήταν 38% υψηλότερος στους χρήστες GLP-1, αν και απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για να επιβεβαιωθεί αν αυτό το εύρημα είναι πραγματικό.
Το 2026, μελέτη σε περισσότερες από 110.000 γυναίκες που υποβλήθηκαν σε απεικονιστικό έλεγχο μαστού έδειξε περίπου 30% χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του μαστού στις χρήστριες GLP-1 σε σύγκριση με όσες δεν τα χρησιμοποιούσαν.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης αν τα GLP-1 επηρεάζουν την επιβίωση μετά από διάγνωση καρκίνου. Σε μελέτη του 2024 με περισσότερους από 6.800 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου, περίπου το 16% των 103 ασθενών που λάμβαναν GLP-1 πέθαναν μέσα σε πέντε χρόνια, έναντι 37% όσων δεν λάμβαναν το φάρμακο. Επιπλέον, μελέτη που παρουσιάστηκε στο συνέδριο ASCO του 2026 ανέφερε 34% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου σε έξι διαφορετικούς τύπους καρκίνου μεταξύ των χρηστών GLP-1.
Η ευκολία στην παρερμηνεία των στοιχείων
Παρότι τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι που κάνουν τις μελέτες αυτές εύκολο να παρερμηνευτούν.
Ο πρώτος είναι η λεγόμενη μεροληψία του «υγιούς χρήστη» (healthy user bias). Όσοι ξεκινούν θεραπεία με GLP-1 είναι συνήθως πιο υγιείς και οικονομικά ευκατάστατοι από όσους δεν λαμβάνουν το φάρμακο. Ένα άτομο με παχυσαρκία που διαθέτει ασφάλιση, επισκέπτεται τακτικά γιατρούς και μπορεί να αγοράσει το Ozempic είναι πολύ πιθανότερο να ξεκινήσει θεραπεία σε σχέση με κάποιον με τα ίδια κιλά αλλά χωρίς αυτές τις δυνατότητες.
Αυτή η μεροληψία είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξαλειφθεί στις παρατηρητικές μελέτες, όπου συγκρίνονται άνθρωποι όπως αντιμετωπίζονται στην πραγματική ζωή και όχι μέσω τυχαίας κατανομής. Είναι πιθανό λοιπόν ότι τα πλεονεκτήματα που επέτρεψαν σε κάποιον να λάβει τη θεραπεία – και όχι το ίδιο το φάρμακο – ευθύνονται για τον χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου.
Ο δεύτερος λόγος είναι η επιλογή της ομάδας σύγκρισης. Η επίδραση ενός φαρμάκου εξαρτάται από το με ποιο άλλο συγκρίνεται. Στη μελέτη του 2024, οι χρήστες GLP-1 εμφάνιζαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου σε σύγκριση με όσους λάμβαναν ινσουλίνη. Όταν όμως συγκρίθηκαν με ασθενείς που έπαιρναν μετφορμίνη, δεν διαπιστώθηκε σαφής μείωση του κινδύνου.
Η ινσουλίνη χορηγείται συνήθως σε πιο προχωρημένο διαβήτη, ο οποίος από μόνος του αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου. Έτσι, οι ασθενείς που λαμβάνουν ινσουλίνη ξεκινούν ήδη με υψηλότερο κίνδυνο, γεγονός που μπορεί να κάνει σχεδόν οποιαδήποτε άλλη θεραπεία να φαίνεται προστατευτική.
Ο τρίτος λόγος αφορά τον χρόνο. Ο καρκίνος χρειάζεται συχνά δεκαετίες για να αναπτυχθεί, ενώ οι περισσότερες μελέτες για τα GLP-1 παρακολουθούν τους ασθενείς μόνο για λίγα χρόνια. Σε ορισμένες έρευνες, το υποτιθέμενο όφελος εμφανίζεται σχεδόν αμέσως μετά την έναρξη της θεραπείας. Όμως η πραγματική πρόληψη του καρκίνου δεν λειτουργεί τόσο γρήγορα.
Αν ο κίνδυνος καρκίνου φαίνεται να μειώνεται μέσα στους πρώτους μήνες, αυτό πιθανότατα δεν σημαίνει ότι το φάρμακο πρόλαβε να αποτρέψει την ανάπτυξη όγκων. Πιθανότερο είναι ότι όσοι ξεκίνησαν το φάρμακο είχαν εξαρχής μικρότερο κίνδυνο και το GLP-1 πιστώνεται λανθασμένα αυτό το πλεονέκτημα.
Επιπλέον, σχεδόν όλες οι μελέτες προέρχονται από λίγες χώρες υψηλού εισοδήματος, παρότι η χρήση αυτών των φαρμάκων εξαπλώνεται παγκοσμίως και η επιβάρυνση από τον καρκίνο αυξάνεται ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλότερου εισοδήματος.
Τι δείχνουν οι τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές
Ο πιο αξιόπιστος τρόπος για να αποφευχθούν αυτές οι μεροληψίες είναι οι τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, όπου οι ομάδες είναι συγκρίσιμες από την αρχή.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δίνουν μια πιο συγκρατημένη εικόνα από αυτή των τίτλων των ειδήσεων. Δύο μετα-αναλύσεις του 2025 – η μία με δεδομένα από 50 κλινικές δοκιμές και η άλλη από 48 – δεν βρήκαν ουσιαστικές ενδείξεις ότι τα GLP-1 είτε αυξάνουν είτε μειώνουν τον συνολικό κίνδυνο καρκίνου.
Οι μετα-αναλύσεις θεωρούνται γενικά πιο αξιόπιστες από τις παρατηρητικές μελέτες, επειδή συγκεντρώνουν μεγάλο όγκο δεδομένων και διαθέτουν μεγαλύτερη στατιστική ισχύ. Ωστόσο, κληρονομούν και τους περιορισμούς των επιμέρους δοκιμών. Οι περισσότερες είχαν διάρκεια μόλις ενός ή δύο ετών και κατέγραψαν πολύ λίγα περιστατικά καρκίνου για να δώσουν οριστική απάντηση.
Για να απαντηθεί πραγματικά το ερώτημα, θα απαιτούνταν τυχαιοποιημένες μελέτες με δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες και παρακολούθηση πολλών ετών. Μέχρι τότε, η καλύτερη εναλλακτική είναι πολύ προσεκτικά σχεδιασμένες παρατηρητικές μελέτες που προσομοιώνουν όσο γίνεται μια τυχαιοποιημένη δοκιμή.
Μέχρι να υπάρξουν τέτοια δεδομένα, η ιδέα ότι τα GLP-1 μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου παραμένει μια ενδιαφέρουσα επιστημονική υπόθεση και όχι ένα συμπέρασμα πάνω στο οποίο μπορεί να βασιστεί η κλινική πρακτική.
«Πολύ νωρίς για οριστικά συμπεράσματα»
Συνοψίζοντας ο Ziyad Al-Aly αναφέρει τα εξής: «Με βάση τα σημερινά στοιχεία, το πιο ασφαλές συμπέρασμα είναι καθησυχαστικό: τα φάρμακα GLP-1 δεν φαίνεται να αυξάνουν τον συνολικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
Ωστόσο, οι πιο φιλόδοξοι ισχυρισμοί ότι προλαμβάνουν τον καρκίνο ή βελτιώνουν την επιβίωση μετά τη διάγνωση δεν έχουν ακόμη αποδειχθεί.
Ακόμη κι αν τελικά αποδειχθεί ότι τα GLP-1 επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη αν αυτό οφείλεται στην απώλεια βάρους, στη γενικότερη βελτίωση του μεταβολισμού ή σε κάποια πιο άμεση δράση στη φλεγμονή, το ανοσοποιητικό σύστημα ή τους ίδιους τους όγκους.
Το μόνο βέβαιο –όσο και αν δεν είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικό– είναι ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για οριστικά συμπεράσματα. Τα φάρμακα αυτά είναι πολύ νεότερα από τους καρκίνους που τους αποδίδεται ότι προλαμβάνουν».
Πηγή: THE CONVERSATION.COM
