Κάτι μεταξύ «άγιου δισκοπότηρου», οικονομικής «πανάκειας» και «γόρδιου δεσμού», η διαδικασία της διαπραγμάτευσης των τιμών αποζημίωσης των φαρμάκων και η επιτυχία αυτής έχει αναδειχθεί σε κεντρικό εργαλείο πολιτικής των κυβερνήσεων των τελευταίων ετών. Το ζητούμενο είναι όμως αν το εργαλείο αυτό χρησιμοποιείται στο μέγιστο των δυνατοτήτων του.

Ηπατίτιδα C : Η πρώτη διαπραγμάτευση

Οι καινοτόμες θεραπείες της Ηπατίτιδας C αποτέλεσαν το ιδανικό όχημα για την παράδοση ενός επιτυχούς αποτελέσματος. Αφορούν συγκεκριμένο πληθυσμό (με την προϋπόθεση ότι θα εντοπιστεί) και επιτυγχάνουν εκρίζωση της νόσου, η οποία αποτελεί διεθνή στόχο του ΠΟΥ, με τον οποίο έχει συνταχθεί η Ελλάδα. Η προηγούμενη ηγεσία του Υπουργείου Υγείας είχε μετατρέψει σε μια από τις «σημαίες» της θητείας της το κλείσιμο της πρώτης συμφωνίας. Αναμενόταν, μάλιστα, να ανοίξει το δρόμο για την επέκταση των διαδικασιών στις περισσότερες ακριβές θεραπείες.

Τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν, όμως, έτσι. Διαπραγμάτευση φέρεται να είχε ολοκληρωθεί για τις θεραπείες του μελανώματος, στη διαδικασία είχαν εισέλθει θεραπείες για την πολλαπλή σκλήρυνση αλλά σταδιακά η προσπάθεια… ξεφούσκωσε. Εν τω μεταξύ, η πρώτη συμφωνία για τις θεραπείες της ηπατίτιδας C έληξε και όσο η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων καθυστερούσε τόσο «στριμωχνόταν» η δαπάνη, αφού οι θεραπείες αποζημιώνονταν στις τιμές καταλόγου. Μέχρι την περσινή άνοιξη, όταν η διαπραγμάτευση ξεκίνησε εκ νέου, Επιτροπή και Φαρμακευτικές Εταιρείες φαίνεται να είχαν καταλήξει και μετά ήρθαν οι εκλογές…

Η νέα ηγεσία αποφάσισε πως η διαδικασία πρέπει να ξεκινήσει από την αρχή, χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση και ενεργοποίησε την Επιτροπή Διαπραγμάτευσης που καταπιάστηκε με το θέμα της Ηπατίτιδας, που άλλωστε υπήρχε και προηγούμενο. Έτσι φθάσαμε στην περασμένη Τρίτη, ημέρα που το Υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε την επιτυχή ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης, υπογραμμίζοντας την επίτευξη μεγάλων εκπτώσεων. Καθίσταται μάλλον σαφές πως βασικό (αν όχι μοναδικό) κριτήριο για την επίτευξη συμφωνίας ήταν το κόστος.

Ερωτήματα

Προφανώς, σε μια φαρμακευτική δαπάνη που κινείται ανεξέλεγκτα η εξοικονόμηση είναι επιθυμητή. Εξοικονόμηση, όμως, δεν σημαίνει πάντα εξορθολογισμός των δαπανών και διασφάλιση της βιωσιμότητας των συστημάτων. Η συγκεκριμένη ηγεσία το γνωρίζει αυτό καλά. Στο περσινό Φόρουμ των Δελφών, ο Βασίλης Κοντοζαμάνης, υφυπουργός Υγείας σήμερα, είχε υπερθεματίσει τις προτάσεις για την εφαρμογή «έξυπνων» μοντέλων αποζημίωσης.

Αν και κάποιες από τις ιδέες που διατυπώθηκαν χρειάζονται χρόνο για να βρουν το δρόμο έως τη χώρα μας, ήταν η νέα ηγεσία που θεσμοθέτησε τον περασμένο Σεπτέμβριο διαφορετικά είδη συμφωνιών που μπορεί να συνάψει η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης Τιμών Φαρμάκων. Στο νόμο που δημιούργησε τον ΕΟΔΥ γίνεται λόγος τόσο για εκπτώσεις, όσο και για κλιμακωτές εκπτώσεις βάσει του όγκου πωλήσεων, συμφωνίες με βάση το αποτέλεσμα, συμφωνίες ανά θεραπευτική ένδειξη, συμφωνίες επιμερισμού κινδύνου και συμφωνίες σε συνάρτηση με θεραπευτικά ορόσημα σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Γιατί, λοιπόν, όταν ήρθε η ώρα να τεθούν σε εφαρμογή η Επιτροπή επέλεξε να περιορίσει τις εργασίες σε ενός είδους μειοδοτικό διαγωνισμό; Αυτό θα είναι και το μοντέλο που θα έχει προτεραιότητα και στις επόμενες διαπραγματεύσεις;

Το αποτέλεσμα, δε, της διαδικασίας γεννά και άλλο ένα ερώτημα. Από τις τρεις εταιρείες που συμμετείχαν στη διαπραγμάτευση με σκευάσματα υψηλού κόστους για την Ηπατίτιδα C, η πρόταση της μιας απορρίφθηκε. Σε αντίθεση, όμως, με την προηγούμενη διαδικασία, όπου τα φάρμακα που έμεναν εκτός συμφωνίας, περνούσαν σε άλλη θεραπευτική γραμμή και στην πράξη, λόγω των υψηλών ποσοστών θεραπείας που επιτυγχάνουν όλα τα σκευάσματα, έμπαιναν «στον πάγο», τώρα το σκεύασμα μένει εντελώς εκτός συστήματος αποζημίωσης. Σε συνδυασμό με την 3ετή χρονική διάρκεια της συμφωνίας, η εταιρεία δεν έχει λόγο να διατηρήσει το φάρμακο στην ελληνική αγορά (είναι το πανγονοτυπικό φάρμακο της AbbVie, με διέφερε επί της ουσίας στο χρόνο ίασης που είναι στις 8 εβδομάδες για τις περισσότερες κατηγορίες ασθενών έναντι 12 των εβδομάδων των άλλων δύο).

Να ξεκαθαρίσουμε, όμως, πως η απόφαση δεν αμφισβητείται από κανέναν. Αν και οδηγείται εκτός ελληνικής αγοράς ένα από τα «όπλα» για την εκρίζωση της νόσου, στο οποίο πάσχοντες άλλων χωρών θα συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση, οι ασθενείς με ηπατίτιδα C στην Ελλάδα δεν βγαίνουν χαμένοι θεραπευτικά, αφού δεν στερούνται την πρόσβαση σε αποτελεσματικά φάρμακα. Επιπλέον, το σύστημα φαίνεται να επιτυγχάνει εξοικονομήσεις. Μπορεί, όμως το ίδιο μοντέλο να εφαρμοστεί αποτελεσματικά σε άλλες θεραπευτικές κατηγορίες; Στην ογκολογία για παράδειγμα, η θεραπευτική προσέγγιση του κάθε ασθενούς είναι πιο περίπλοκη και όλο και πιο εξατομικευμένη. Η εξαίρεση θεραπειών δεν είναι εφικτή. Δεν ταιριάζει άλλωστε και στις προτεραιότητες της κυβέρνησης, που έχει τοποθετήσει στο επίκεντρο της πολιτικής της τους ασθενείς.

Άραγε, το «μειοδοτικό» μοντέλο που φέρεται να επιλέχθηκε προσέγγισε συνολικά το ζήτημα, συνυπολογίζοντας όλες τις παραμέτρους ή περιορίστηκε στο οικονομικό κριτήριο;

Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της Ηπατίτιδας C συνδράμουν στον εντοπισμό των ασθενών (ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα για την πολιτεία όπως έχει αποδειχθεί), χρηματοδοτούν τις διαγνωστικές εξετάσεις για τη νόσο και επενδύουν σε προγράμματα πρόληψης και εξάλειψης. Στην προκειμένη η Abbvie έχει επενδύσει γύρω στα 2 εκατ. ευρώ από το 2014 έως τώρα. Απορίας άξιον είναι αν το κενό που εκτιμάται ότι θα δημιουργηθεί έχει συνυπολογιστεί στη συμφωνία και αν έχουν αναζητηθεί τρόποι αντιστάθμισης του.

Ευρύτερα, όμως, ερωτήματα γεννούνται και για τις επιπτώσεις τέτοιων αποφάσεων εξαίρεσης φαρμάκων από το σύστημα αποζημίωσης στο ευρύτερο πεδίο των επενδύσεων, που επιδιώκει η κυβέρνηση. Οι εταιρείες που μένουν εκτός, λογικά περιορίζουν τις δραστηριότητες τους επιχειρηματικά και ερευνητικά, ενώ η πιθανότητα λήψης τέτοιων αποφάσεων δεν αποκλείεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την υλοποίηση επενδύσεων από φαρμακευτικές εταιρείες.

Εν τέλει, μήπως τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη συγκεκριμένη διαδικασία διαπραγμάτευσης είναι ικανά να προβληματίσουν την Επιτροπή για την κατεύθυνση στην οποία θα πρέπει να κινηθούν οι συζητήσεις της για την επόμενη ημέρα της διαπραγμάτευσης, για την επόμενη ομάδα φαρμάκων, η οποία σύμφωνα με τον Υπουργό Υγείας θα είναι οι ανοσοσφαιρίνες;