Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην ΕΕ στην παιδική παχυσαρκία, με το 16.5% των παιδιών να είναι παχύσαρκα. Προβλέπεται δε, ότι το 2030 σχεδόν 1 στους 3 κατοίκους της χώρας θα είναι παχύσαρκος, με ρυθμό ετήσιας αύξησης του ποσοστού από το 2010 έως το 2030 να είναι 1,5%, ενώ στα παιδιά ο αντίστοιχος ετήσιος ρυθμός αύξησης είναι 2,1%. Η άκρως δυσοίωνη πρόβλεψη είναι ότι το 2060 το 75% των κατοίκων της Ελλάδας θα είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Στις ΗΠΑ περισσότεροι από τα δύο τρίτα των ενηλίκων και σχεδόν το ένα τρίτο των παιδιών και των εφήβων είναι υπέρβαροι ή έχουν παχυσαρκία. Το 45% των Αμερικανών που είναι υπέρβαροι και το 67% των παχύσαρκων προσπαθούν να χάσουν βάρος.

«Δυστυχώς, η παχυσαρκία συνδέεται στενά με τον σακχαρώδη διαβήτη και το μεταβολικό σύνδρομο, που αποτελούν τους κύριους παράγοντες υπεύθυνους για καρδιαγγειακές επιπλοκές», σημειώνει ο κ. Αντώνιος Λέπουρας, Ειδικός Παθολόγος - Διαβητολόγος, Διευθυντής Παθολογικής - Διαβητολογικής Κλινικής και Διαβητολογικού Ιατρείου Metropolitan General.

Νέα προσέγγιση στη διάγνωση της παχυσαρκίας

Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μελέτη της Παχυσαρκίας (EASO) προτείνουν ένα κλινικό στοιχείο στη διάγνωση της παχυσαρκίας, αντί να επικεντρώνονται μόνο στον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΒΜΙ από 26 ως 30kg/m² υπέρβαροι, μεγαλύτερο του 30 παχύσαρκοι). Στην αξιολόγηση περιλαμβάνονται, η περίμετρος της μέσης (άνδρες>102cm, γυναίκες >88cm), μεταβολικοί (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία), λειτουργικοί (π.χ. ορθοπαιδικά θέματα) και ψυχολογικοί παράγοντες για την καθοδήγηση της εξατομικευμένης θεραπείας.

Νεότερες θεραπείες και αποτελεσματικότητα

• Σεμαγλουτίδη και Τιρζεπατίδη: Ενέσιμα. Χορηγούνται μια φορά εβδομαδιαίως, προσφέροντας ~10 ως 20+% απώλεια βάρους.
• Σεμαγλουτίδη (Wegovy, Ozempic): Ανάλογο εντερικών ορμονών (GLP-1 αγωνιστής), οδηγώντας σε απώλεια βάρους (περίπου 10-15%) μαζί με σημαντική προστασία, καρδιαγγειακή και ηπατο-νεφρική. Πρόσφατα στις ΗΠΑ η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων ενέκρινε με βάση την μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, νέα υψηλότερη δόση (7,2 mg), που ονομάζεται Wegovy HD, για την απώλεια βάρους και τη μακροπρόθεσμη διατήρησή της.
• Τιρζεπατίδη (Mounjaro, Zepbound): Ένας διπλός αγωνιστής εντερικών ορμονών (GIP/GLP-1), που δείχνει ακόμη υψηλότερη απώλεια βάρους (πάνω από 20%) και πολύ θετικά καρδιομεταβολικά αποτελέσματα.

Αναδυόμενες θεραπείες: Τι επιφυλάσσει το μέλλον

Τα φάρμακα επόμενης γενιάς είναι στο πολύ κοντινό μέλλον.

• Πολυαγωνιστές: Συνδυασμός πολλαπλών εντερικών ορμονών (GLP-1, GIP, γλυκαγόνη, αμυλίνη). Στο κοντινό μέλλον η ρετατρουτίδη (Retatrutide τριπλός αγωνιστής) που δείχνει ακόμη μεγαλύτερη απώλεια βάρους(~25-35%), παραπλήσια με τα αποτελέσματα της βαριατρική χειρουργικής.
• Φάρμακα από το στόμα: Ανάπτυξη επιλογών σε δισκία, όπως από του στόματος σεμαγλουτίδη (rybelsus) και orforglipron, με ~10%, απώλεια βάρους στις μεγάλες δόσεις για ευκολότερη συμμόρφωση, αποτελούν μια ελπιδοφόρο λύση. Το orforglipron θα κυκλοφορήσει σε πολύ προσιτή τιμή, με χορήγηση 1 δισκίο ημερησίως και θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως θεραπεία συντήρησης μετά την διακοπή των ενέσιμων θεραπειών.
• Γονιδιακές θεραπείες - Μηνιαίο GLP1: Οι εφάπαξ γονιδιακές θεραπείες (όπως το AAV-GLP-1) στοχεύουν στην πρόκληση συνεχούς παραγωγής GLP-1 για τη διατήρηση της απώλειας βάρους μακροπρόθεσμα, ακόμη και μετά τη διακοπή των ενέσεων, ακόμα σε πειραματικό στάδιο. Ένα νέο GLP-1 ανάλογο (PF’3944 Pfizer) σε μηνιαία ένεση οδηγεί σε απώλεια βάρους έως 12,3% στις 28 εβδομάδες
• Φάρμακα που διατηρούν τους μύες: Αναπτύσσονται νέες ενώσεις για τη μεγιστοποίηση της απώλειας λίπους, διατηρώντας παράλληλα τη μυϊκή μάζα.
• Τεχνητή νοημοσύνη και βιοτεχνολογία: Χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την επιτάχυνση της ανακάλυψης φαρμάκων και τη δημιουργία στρατηγικών συνεργασιών για την κυκλοφορία νέων θεραπειών στην αγορά.

Συμπληρώματα διατροφής και απώλεια βάρους

«Υπάρχουν τόσες πολλές δημοσιεύσεις ιδίως στον ηλεκτρονικό τύπο, με προτεινόμενες μαγικές λύσεις, που ισχυρίζονται: “Πάρτε αυτό, θα χάσετε βάρος”.

Ωστόσο καλό είναι να γνωρίζουμε ότι η διατροφή και ο τρόπος ζωής είναι αυτά που πρέπει να διορθωθούν πρώτα. Πριν εξετάσετε τα συμπληρώματα, κάντε δύο πράγματα. Πρώτον, μειώστε θερμίδες, αλλάξτε τη διατροφή σας. Δεύτερον, ασκηθείτε.
Δυστυχώς, καμία βιταμίνη ή «ειδικά» συμπληρώματα απώλειας βάρους δεν πρόκειται να σας βοηθήσουν από μόνα τους μαγικά να αδυνατίσετε.

Τα συμπληρώματα διατροφής για απώλεια βάρους περιέχουν μεγάλη ποικιλία συστατικών. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο όγκος των διαθέσιμων επιστημονικών πληροφοριών για αυτά τα συστατικά ποικίλλει σημαντικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα στοιχεία για τα υποτιθέμενα οφέλη τους συνίστανται σε περιορισμένα δεδομένα από μελέτες σε ζώα και εργαστηριακές μελέτες και όχι σε δεδομένα από κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Σε άλλες περιπτώσεις, οι μελέτες που υποστηρίζουν τη χρήση ενός δεδομένου συστατικού είναι μικρές, μικρής διάρκειας ή/και κακής ποιότητας, περιορίζοντας την ισχύ των ευρημάτων.

Υπάρχουν στο διαδίκτυο πολλά συμπληρώματα με ψεύτικες υποσχέσεις για θεαματική απώλεια βάρους που όχι μόνο δεν λειτουργούν καθόλου και σπαταλούν τα χρήματά σας αλλά μπορεί ακόμη και να βλάψουν την υγεία σας.
Οι κατασκευαστές συμπληρωμάτων απώλειας βάρους δεν χρειάζεται να αποδείξουν την ακρίβεια των αξιώσεων στις ετικέτες των προϊόντων τους, επομένως μπορεί να είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ποια, αν υπάρχουν, είναι αποτελεσματικά και ασφαλή», επισημαίνει.

Συμπληρώματα απώλειας βάρους και επιστημονικά στοιχεία

«Μια συστηματική ανασκόπηση του 2021 που δημοσιεύθηκε στο Obesity ανέλυσε 1.743 κλινικές μελέτες βιταμινών και συμπληρωμάτων για την απώλεια βάρους. Μια άλλη ανασκόπηση του 2021 στο International Journal of Obesity εξέτασε 121 τυχαιοποιημένες, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο δοκιμές.

Και στις δύο μελέτες, σε σύγκριση με ένα εικονικό φάρμακο, ορισμένα άτομα που έλαβαν συμπληρώματα ανέφεραν μικρές ποσότητες απώλειας βάρους (από 0.9 ως 3kgr). Αλλά οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία υψηλής ποιότητας για να αποδείξουν την αποτελεσματικότητα και κανένα συμπλήρωμα από μόνο του, δεν συνδέεται με μακροχρόνια, κλινικά σημαντική απώλεια βάρους», τονίζει.

Τα πιο γνωστά συμπληρώματα διατροφής που μπορεί να βοηθήσουν

«Ωστόσο ίσως υπάρχουν μερικές βιταμίνες, μέταλλα και φυτικά συμπληρώματα που μπορεί να είναι σε θέση να σας υποστηρίξουν στο ταξίδι σας για την απώλεια βάρους εάν τα συνδυάσετε με μια υγιεινή, χαμηλών θερμίδων διατροφή και ρουτίνα άσκησης.

Τα συμπληρώματα διατροφής που προωθούνται για την απώλεια βάρους περιλαμβάνουν μια μεγάλη ποικιλία προϊόντων και διατίθενται σε διάφορες μορφές, όπως κάψουλες, δισκία, υγρά, σκόνες και μπάρες. Τα πιο γνωστά περιλαμβάνουν: Τσιτοσάν (Chitosan), προβιοτικά/συμβιωτικά πρεβιοτικά, καφεΐνη, εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, μπερμπερίν (Βερβερίνη), καρνιτίνη (Carnitine), γλυκομαννάνη, χρώμιο.

Οι κατασκευαστές εμπορεύονται αυτά τα προϊόντα ισχυριζόμενοι κυρίως ότι αυτά τα προϊόντα μειώνουν την απορρόφηση θερμίδων, την όρεξη, το σωματικό λίπος και αυξάνουν το μεταβολισμό και τη θερμογένεση. Τα προϊόντα απώλειας βάρους μπορεί να περιέχουν δεκάδες συστατικά και μερικά περιέχουν περισσότερα από 90! Τα κοινά συστατικά σε αυτά τα συμπληρώματα περιλαμβάνουν βοτανικά (βότανα και άλλα φυτικά συστατικά), διαιτητικές ίνες, καφεΐνη και μέταλλα», αναφέρει.

Τα σημεία που πρέπει να προσέξουμε

«Όπως όλα τα συμπληρώματα διατροφής, έτσι και τα συμπληρώματα απώλειας βάρους μπορεί να έχουν παρενέργειες και μπορεί να αλληλοεπιδράσουν με συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ενεργά συστατικά των βοτανικών ή άλλων συστατικών που προωθούνται για την απώλεια βάρους είναι άγνωστα ή αχαρακτήριστα, ή περιέχουν πολλαπλά συστατικά που δεν έχουν δοκιμαστεί επαρκώς σε συνδυασμό μεταξύ τους.
Ορθό είναι να υπάρχει επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό, σχετικά με τη χρήση συμπληρωμάτων διατροφής για απώλεια βάρους για να ενημερωθεί τι είναι συμβατό και τι όχι, με την υπόλοιπη θεραπεία που πιθανόν λαμβάνει κάποιος» εξηγεί.

Η λογική προσέγγιση για την απώλεια βάρους

Ο καλύτερος τρόπος για να χάσετε βάρος και να το διατηρήσετε είναι να ακολουθήσετε μια λογική προσέγγιση που ενσωματώνει ένα πρόγραμμα υγιεινής διατροφής, μειωμένη πρόσληψη θερμίδων και μέτρια σωματική δραστηριότητα υπό την καθοδήγηση ενός ειδικού επιστήμονος υγειονομικής περίθαλψης.

Εξατομικευμένη και ολοκληρωμένη φροντίδα: Συνδυαστική θεραπεία

«Για ορισμένα άτομα με υψηλό ΔΜΣ (ΒΜΙ) που έχουν πρόσθετους κινδύνους για την υγεία, συνίσταται ενσωμάτωση νέων φαρμάκων με συμπεριφορική υποστήριξη και ενδεχομένως βαριατρική χειρουργική επέμβαση για εξατομικευμένες περιπτώσεις. Είναι σημαντικό ωστόσο να μην ξεχνάμε ότι, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και διατροφής είναι το ίδιο ή και περισσότερο απαραίτητες για την απώλεια βάρους, βελτιώνοντας ταυτόχρονα τη διάθεση και τα επίπεδα ενέργειας και μειώνοντας τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, διαβήτη και ορισμένων μορφών καρκίνου», καταλήγει ο κ. Λέπουρας.