Η δυνατότητα επιβράδυνσης της νόσου Αλτσχάιμερ με τις νέες θεραπείες είναι πλέον πραγματικότητα και στην Ελλάδα. Τουλάχιστον 35 ασθενείς έχουν λάβει τον τελευταίο χρόνο τη δονανεμάμπη (donanemab), ένα νέο μονοκλωνικό αντίσωμα που χορηγείται σε εξειδικευμένα νοσοκομεία της χώρας και έχει δείξει σε κλινικές μελέτες ότι μπορεί να επιβραδύνει σημαντικά τη γνωστική και λειτουργική επιδείνωση σε επιλεγμένους ασθενείς.

«Δεν πρόκειται για πανάκεια ούτε για οριστική θεραπεία της νόσου Alzheimer, αλλά για μια πολλά υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση», επισημαίνει η νευρολόγος-ψυχίατρος Παρασκευή Σακκά, πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών και του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer, σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM.

Όπως εξηγεί, η χορήγηση της θεραπείας αξίζει να εξετάζεται σε ασθενείς που πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια και είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν τους πιθανούς κινδύνους, αφού προηγουμένως ενημερωθούν πλήρως.

Σε ποια νοσοκομεία χορηγείται η νέα θεραπεία

Τα νέα φάρμακα, όπως η δονανεμάμπη (donanemab) και η λεκανεμάμπη (lecanemab), είναι μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν το βήτα αμυλοειδές, την πρωτεΐνη που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ. Έχουν εγκριθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση για επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμη νόσο.

Στην ευρωπαϊκή αγορά κυκλοφορεί η δονανεμάμπη, η οποία χορηγείται πλέον και στην Ελλάδα. Έχει λάβει άδεια από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ) και, παρότι δεν αποζημιώνεται μέσω των συνήθων διαδικασιών, μπορεί να χορηγηθεί μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης (ΣΗΠ), που αφορά ακριβά φάρμακα και φάρμακα εξωτερικού.

Σύμφωνα με την Παρασκευή Σακκά, 35 ασθενείς λαμβάνουν ήδη τη θεραπεία στη χώρα μας, στα νοσοκομεία:

• Αττικόν

• Ευαγγελισμός

• Τζάνειο

• Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών

• Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας

• Γεννηματάς

• Υγεία

Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να απευθύνονται σε εξειδικευμένο ιατρείο μνήμης ή στον θεράποντα νευρολόγο τους, ώστε να αξιολογηθεί εάν πληρούν τα κριτήρια χορήγησης.

Ποιοι μπορούν να λάβουν τη θεραπεία και ποιοι αποκλείονται

Οι νέες θεραπείες απευθύνονται σε ασθενείς που βρίσκονται στα πρώιμα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, δεν είναι κατάλληλες για όλους.

Σύμφωνα με την Παρασκευή Σακκά, βασικά κριτήρια αποκλεισμού είναι:

• Η ύπαρξη σοβαρής συστηματικής νόσου, όπως προχωρημένος καρκίνος, βαριά καρδιοπάθεια ή σοβαρά ρευματολογικά νοσήματα που απαιτούν μακροχρόνιες θεραπείες με σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

• Συγκεκριμένο ιστορικό σοβαρών εγκεφαλικών επεισοδίων ή εγκεφαλικών αιμορραγιών.

• Η λήψη αντιπηκτικής αγωγής.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι, επίσης, η δυνατότητα τακτικής παρακολούθησης με μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου.

Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί κριτήριο αποκλεισμού, καθώς στις κλινικές μελέτες συμμετείχαν και άτομα προχωρημένης ηλικίας. Οι ασθενείς που λαμβάνουν σήμερα τη θεραπεία στην Ελλάδα είναι ηλικίας από 55 έως 88 ετών.

Όπως αναφέρει η ειδικός, ακόμη και ένας άνθρωπος 88 ετών μπορεί να είναι υποψήφιος, εφόσον βρίσκεται σε πολύ καλή φυσική κατάσταση και πληροί τα απαραίτητα κριτήρια.

Ποιες είναι οι παρενέργειες και πόσο αποτελεσματική είναι η θεραπεία

Η δονανεμάμπη χορηγείται ενδοφλεβίως μία φορά τον μήνα, στο πλαίσιο ημερήσιας νοσηλείας. Ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο για περίπου τρεις έως τέσσερις ώρες.

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν εγκεφαλικό οίδημα ή αιμορραγικές αλλοιώσεις στον εγκέφαλο, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν σε ποσοστό έως και 20%. Ωστόσο, οι σοβαρές ή συμπτωματικές περιπτώσεις είναι κάτω από 6%, ενώ η διακοπή της θεραπείας λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών αφορά περίπου το 1,5% των ασθενών.

Παρά τους πιθανούς κινδύνους, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η θεραπεία μπορεί να επιβραδύνει σημαντικά την εξέλιξη της νόσου.

Σύμφωνα με τις κλινικές μελέτες διάρκειας περίπου 18 μηνών, η δονανεμάμπη μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική και λειτουργική επιδείνωση έως και κατά 35%. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να διατηρήσει για μεγαλύτερο διάστημα τις νοητικές του ικανότητες και τη λειτουργικότητά του.

Παράλληλα, οι μελέτες μακροχρόνιας παρακολούθησης ασθενών που ξεκίνησαν τις νέες θεραπείες πριν από τρία ή τέσσερα χρόνια παρέχουν ενθαρρυντικά δεδομένα. Στην περίπτωση της δονανεμάμπης, τα θεραπευτικά οφέλη φαίνεται να διατηρούνται έως και τέσσερα χρόνια.

Όπως υπογραμμίζει η Παρασκευή Σακκά, πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη θεραπευτική προσέγγιση, η οποία απαιτεί προσεκτική επιλογή των ασθενών, πλήρη ενημέρωση για τους κινδύνους και συστηματική παρακολούθηση.

Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε για την εξασθένηση της μνήμης

Η έκπτωση της μνήμης με την πάροδο της ηλικίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος πάσχει από άνοια. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Όπως εξηγεί η πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών, η μνήμη πρέπει να κινητοποιήσει τον ίδιο τον άνθρωπο και την οικογένειά του όταν η εξασθένησή της επηρεάζει τη λειτουργικότητά του και όχι όταν ξεχνά απλώς κάποια ονόματα, γενικές πληροφορίες ή γεγονότα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρώτο βήμα είναι η επίσκεψη σε ειδικό και σε ιατρείο μνήμης.

Σήμερα λειτουργούν συνολικά 37 εξειδικευμένα δημόσια ιατρεία μνήμης σε όλη τη χώρα, σε πανεπιστημιακά και γενικά νοσοκομεία, καθώς και σε Κέντρα Ημέρας για την Άνοια. Παράλληλα, τρία αντίστοιχα ιατρεία λειτουργούν σε ιδιωτικά νοσοκομεία.

Εάν δεν υπάρχει εξειδικευμένο ιατρείο μνήμης στην περιοχή του, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να απευθυνθεί σε νευρολόγο ή ψυχίατρο. Ακόμη και οι οικογενειακοί γιατροί και οι παθολόγοι γνωρίζουν πλέον πώς να εξετάσουν ένα άτομο με προβλήματα μνήμης και να ζητήσουν τον απαραίτητο έλεγχο.

Για ενημέρωση σχετικά με την πλησιέστερη δομή, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφθούν την ιστοσελίδα της Εταιρείας Alzheimer ή να καλέσουν στη γραμμή βοήθειας για την άνοια 1102, με αστική χρέωση.

Νέα Κέντρα Ημέρας για την άνοια τους επόμενους μήνες

Το δίκτυο των δομών για την άνοια αναμένεται να ενισχυθεί με 19 νέα Κέντρα Ολοκληρωμένης Ημερήσιας Φροντίδας σε όλη την Ελλάδα.

Μέχρι σήμερα λειτουργούν 33 Κέντρα Ημέρας, εκ των οποίων τα επτά διαθέτουν και κινητές μονάδες. Η ανάθεση των νέων κέντρων σε δικαιούχους φορείς, κυρίως μη κυβερνητικές οργανώσεις, έχει ήδη ολοκληρωθεί και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η λειτουργία τους αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στους επόμενους μήνες, καθώς απομένουν διαδικαστικά ζητήματα.

Περίπου 250.000 άτομα με άνοια στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι σχεδόν 250.000 άνθρωποι πάσχουν από άνοια. Η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί, ανάλογα με τις μελέτες, το 70% έως 80% των περιστατικών.

Όπως επισημαίνει η Παρασκευή Σακκά, όλες οι μορφές άνοιας είναι δύσκολες καταστάσεις, έχουν πολυετή διάρκεια και επιβαρύνουν τις οικογένειες τόσο οικονομικά όσο και συναισθηματικά. Η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να διαρκέσει κατά μέσο όρο 11 έως 12 χρόνια και να οδηγήσει σε πλήρη έκπτωση των νοητικών λειτουργιών και απώλεια της αυτονομίας του ασθενούς.

Η πρόληψη αρχίζει από τη μέση ηλικία

Το βήτα αμυλοειδές, η πρωτεΐνη που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και συνδέεται με τη βλάβη των νευρώνων, μπορεί να αρχίσει να εναποτίθεται έως και 20 χρόνια πριν από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων της νόσου.

Σύμφωνα με την Παρασκευή Σακκά, η πρόληψη αρχίζει ήδη από την αρχή της μέσης ηλικίας και περιλαμβάνει καθημερινές συνήθειες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής.

Στις βασικές συστάσεις περιλαμβάνονται:

• Η τακτική σωματική άσκηση, κυρίως η αεροβική, αλλά και οι ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης και ισορροπίας.

• Η νοητική άσκηση και η διαρκής πνευματική κινητοποίηση.

• Η υγιεινή διατροφή.

• Ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου, της χοληστερίνης, της παχυσαρκίας και του σωματικού βάρους.

• Η αποφυγή του καπνίσματος και η περιορισμένη, λελογισμένη κατανάλωση αλκοόλ.

• Η φροντίδα της όρασης και της ακοής.

• Η προστασία του κεφαλιού από τραυματισμούς.

• Η διατήρηση καλής διάθεσης και κοινωνικών επαφών.

Πηγή: ΑΠΕ