Η 31η Αυγούστου, Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για την Υπερδοσολογία (International Overdose Awareness Day), αποτελεί μία ημέρα μνήμης για τους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους από υπερδοσολογία, αλλά ταυτόχρονα και μία ημέρα ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και δράσης για την πρόληψη θανάτων από υπερδοσολογία.
Το φετινό μήνυμα της παγκόσμιας καμπάνιας για την ημέρα, «25 Years On. Still Needed.»,υπενθυμίζει ότι, 25 χρόνια μετά την έναρξη της παγκόσμιας αυτής προσπάθειας, η ανάγκη για πρόληψη, έγκαιρη παρέμβαση και αποτελεσματική αντιμετώπιση της υπερδοσολογίας παραμένει επίκαιρη.
Η υπερδοσολογία μπορεί να προληφθεί, μπορεί να αναγνωριστεί έγκαιρα και μπορεί να αντιμετωπιστεί. Πίσω από κάθε επιτυχημένη παρέμβαση βρίσκεται ένας άνθρωπος που παραμένει στη ζωή, μία οικογένεια που δεν βιώνει την απώλεια και μία νέα δυνατότητα πρόσβασης στη φροντίδα, τη θεραπεία και την κοινωνική επανένταξη. Ο στόχος είναι ένας, να μην χάνεται καμία ανθρώπινη ζωή από υπερδοσολογία.
Όπως επισημαίνεται στη σχετική ανακοίνωση του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), στην Ελλάδα, τα τελευταία 5 χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικά βήματα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των περιστατικών υπερδοσολογίας.Σε αυτά περιλαμβάνονται η ανάπτυξη υπηρεσιών για την παροχή υποστήριξης και φροντίδα στο πεδίο, αλλά και σημαντικές αλλαγές στην αντιμετώπιση της υπερδοσολογίας με μία δέσμη υπηρεσιών και εργαλείων.
Με τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), έχει αναπτυχθεί ένα ισχυρό, ενιαίο δίκτυο υπηρεσιών Άμεσης Πρόσβασης και Μείωσης της Βλάβης σε όλη την επικράτεια. Παράλληλα ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η διεύρυνση του θεσμικού πλαισίου για τη διάθεση και τη χορήγηση της Ναλοξόνης, του αντίδοτουγια την υπερδοσολογία από οπιοειδή, που μπορεί, όταν χορηγηθεί εγκαίρως, να αναστρέψει τις απειλητικές για τη ζωή επιπτώσεις της.
Πλήρης διεύρυνση Ναλοξόνης
Η διεύρυνση της πρόσβασης στη Ναλοξόνη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στο πεδίο των εξαρτήσεων στη χώρα. Η δυνατότητα χορήγησης Ναλοξόνης εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος από κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες, επιτρέπει την άμεση παρέμβαση στο πεδίο, εκεί όπου ο χρόνος είναι καθοριστικός για την έκβαση ενός περιστατικού υπερδοσολογίας. Το θεσμικό πλαίσιο διευρύνθηκε πλήρωςτο 2025με τηνκαθολική πρόσβαση στη Ναλοξόνη, τόσο σε εισπνεόμενη μορφή, όσο και σε ενέσιμη μορφή προγεμισμένης σύριγγας για ενδομυϊκή χρήση.
Προγράμματα Take-HomeNaloxone και Διανομής Ναλοξόνης Μέσω Ομοτίμων (Peer-to-Peer)
Με το νέο πλαίσιο παρέχεται η δυνατότητα ανάπτυξης Προγραμμάτων Διανομής Ναλοξόνης για το Σπίτι (Take-HomeNaloxonePrograms), μέσω των οποίων άτομα που ενδέχεται να βρεθούν σε περιστατικό οξείας τοξίκωσης ή υπερδοσολογίας από οπιοειδή μπορούν, μετά την κατάλληλη ενημέρωση και εκπαίδευση από τον ΕΟΠΑΕ, διαθέτονταςΝαλοξόνη να τη χορηγήσουν όταν κριθεί απαραίτητο.Παράλληλα, θεσμοθετήθηκαν τα Προγράμματα Διανομής Ναλοξόνης Μέσω Ομοτίμων (Peer-to-PeerNaloxoneDistributionPrograms). Μέσω αυτών, άτομα που κάνουν χρήση ψυχοδραστικών ουσιών, έπειτα από εκπαίδευση από τον ΕΟΠΑΕ, μπορούν να ενημερώνουν και να ευαισθητοποιούν άλλους ομότιμούς τους σχετικά με τη χρήση της Ναλοξόνης και να παρεμβαίνουν στο πεδίο σε περίπτωση υπερδοσολογίας από οπιοειδή.
Εκπαίδευση 2150 επαγγελματιών 1ης γραμμής για την Ναλοξόνη
Ο ΕΟΠΑΕ επενδύει παράλληλα συστηματικά στην εκπαίδευση και στην επιχειρησιακή ετοιμότητα των επαγγελματιών πρώτης γραμμής. Μέχρι σήμερα, 2.150 επαγγελματίες έχουν εκπαιδευτεί στη χορήγηση εισπνεόμενης Ναλοξόνης, μεταξύ των οποίων 1.405 στελέχη του ΕΟΠΑΕ, 473 στελέχη του ΕΚΑΒ, 203ειδικοί φρουροί, εργαζόμενοι σε σωφρονιστικά καταστήματα και αστυνομικοί, καθώς και στελέχη άλλων υπηρεσιών και φορέων. Είναι πολύ σημαντική η εκπαίδευση των στελεχών των Σωφρονιστικών Καταστημάτων, η οποία πραγματοποιείται για 1η φοράστην Ελλάδα, και με την συνεργασία του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.
Παρεμβάσεις στο πεδίο– 768 ζωές έχουν σωθεί με ναλοξόνη
Η σημασία αυτής της πολιτικήςαποτυπώνεται στα διαθέσιμα στοιχεία. Συγκεκριμένα,από το 2022 έως και σήμερα, οι υπηρεσίες του Δικτύου Άμεσης Πρόσβασης του ΕΟΠΑΕ έχουν παρέμβει με τη χορήγηση εισπνεόμενης Ναλοξόνης, σώζοντας 768 ανθρώπινες ζωές σε όλη τη χώρα. Εκτός των περιπτώσεων που χορηγήθηκε Ναλοξόνη, σε επιπλέον 634 περιστατικά πραγματοποιήθηκε στενή παρακολούθηση (closemonitoring) των ωφελούμενων εντός των ΧΕΧ της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης και στο πεδίο επέτρεψε την έγκαιρη παρέμβαση του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού και την αποτροπή της εξέλιξης σε σοβαρό περιστατικό υπερδοσολογίας. Σε περισσότερα από 1400 άτομα αποφεύχθηκε η υπερδοσολογία είτε με ανάταξη, είτε με παρακολούθηση. Οι παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν στους Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης, στα Ανοιχτά Κέντρα Ημέρας, στα Υπνωτήρια, από ομάδες streetwork και άλλες υπηρεσίες άμεσης πρόσβασης του Οργανισμού στο πεδίο, σε όλη την επικράτεια.
Ασφαλής χρήση σε Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Καθοριστική είναι ταυτόχρονα η συμβολή των Χώρων Εποπτευόμενης Χρήσης του ΕΟΠΑΕ στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Οι ΧΕΧ αποτελούν διεθνώς αναγνωρισμένη πρακτική μείωσης της βλάβης. Προσφέρουν ένα ασφαλές περιβάλλον, όπου η χρήση γίνεται με καθαρό εξοπλισμό και σύνεργα και υπό την εποπτεία εξειδικευμένου προσωπικού, με άμεση παρέμβαση σε περίπτωση ανάγκης. Παράλληλα, οι ΧΕΧ αποτελούν και το πρώτο σημείο επαφής του ωφελούμενου με το σύστημα υγείας, παρέχουν πρωτοβάθμια φροντίδα, ψυχοκοινωνική υποστήριξη και, κυρίως, δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε οι ωφελούμενοι να κάνουν το επόμενο βήμα για την ένταξή τους σε θεραπευτικά προγράμματα.
Συγκεκριμένα, στον σταθερό ΧΕΧ της Αθήνας 3.038 μοναδικά άτομα έχουν λάβει υπηρεσίες συνολικά, καταγράφοντας από την έναρξη λειτουργίας του 148.215 επισκέψεις για ασφαλή εποπτευόμενη χρήση. Μόνο το 2025 πραγματοποιήθηκαν 48.819 επισκέψεις για ασφαλή εποπτευόμενη χρήση από 1.643 μοναδικά άτομα. Αντίστοιχα στον Κινητό ΧΕΧ Θεσσαλονίκηςτο 2025 πραγματοποιήθηκαν συνολικά 12.273 επισκέψειςγια ασφαλή εποπτευόμενη χρήση από 921 μοναδικούς ωφελούμενους. Οι ωφελούμενοι που κάνουν χρήση εντός των ΧΕΧ, βρίσκονται υπό την εποπτεία εξειδικευμένου προσωπικού, ώστε ένα επικίνδυνο περιστατικό να αναγνωρίζεται και να αντιμετωπίζεται εγκαίρως.
Streetwork: Καθημερινά στο πεδίο σε 17 πόλεις
Παράλληλα, οι 17 Κινητές Ομάδες Παρέμβασης Streetwork του ΕΟΠΑΕ, βρίσκονται καθημερινά στο πεδίο δίπλα στα εξαρτημένα άτομα, ώστε να παρέχουν υπηρεσίες συμβουλευτικής, να ενημερώνουν και να διασυνδέουν με τις διαθέσιμες υπηρεσίες, να παρέχουν πρωτοβάθμια φροντίδα, και να διανείμουν ΚΙΤ ασφαλούς χρήσης ώστε να περιορίζεται η μετάδοση νοσημάτων HIV/HCV, αλλά και να παρεμβαίνουν σε περιπτώσεις υπερδοσολογίας με χορήγηση Ναλοξόνης και πρώτες βοήθειες. Ενδεικτικά, το 2025 δόθηκαν περισσότερες από 1,2 εκ. σύριγγες ασφαλούς χρήσης στο πεδίο, 5,5 χιλ. ΚΙΤ εισπνεόμενης χρήσης και πραγματοποιήθηκαν 101.267 επαφές.
Η σημασία των παρεμβάσεων αυτών γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον εξαρτήσεων. Η πολλαπλή χρήση ουσιών, οι μεταβολές στους τρόπους χρήσης, καθώς και η εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών και ουσιών υψηλής δραστικότητας δημιουργούν νέες προκλήσεις και καθιστούν αναγκαία τη συνεχή προσαρμογή των υπηρεσιών πρόληψης, άμεσης πρόσβασης και μείωσης της βλάβης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Μείωση της Βλάβης αποτελεί βασική στρατηγική επιλογή και οι υπηρεσίες του ΕΟΠΑΕ συμβάλουν καθοριστικά με ολοκληρωμένο πλέγμα υπηρεσιών για την πρόληψη και άμεση παρέμβαση σε περιστατικά υπερδοσολογίας.
