Ο ΟΟΣΑ περιγράφει και απαριθμεί τα προβλήματα στον τομέα της Υγείας και προτείνει τις βέλτιστες λύσεις για την αντιμετώπισή τους, καταγράφοντας ταυτόχρονα τις τάσεις που θα επηρεάσουν σημαντικλα το μέλλον της υγειονομικής περίθαλψης σε ολόκληρη τη Γηραιά Ήπειρο η οποία, σύμφωνα με την έκθεση του οργανισμού, βρίσκεται σε μια κομβική στιγμή για την εξέλιξη των συστημάτων υγείας σε ολόκληρη την ήπειρο. Το τοπίο στον τομέα της υγείας αλλάζει ραγδαία, απαιτώντας από τις κυβερνήσεις, τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και την κοινωνία στο σύνολό της να αντιμετωπίσουν νέες και πολύπλοκες προκλήσεις στον τομέα της υγείας, αξιοποιώντας παράλληλα τις επιτυχίες του παρελθόντος.

Οι δημογραφικές μεταβολές

Αρκετές μεγατάσεις είναι βέβαιο ότι θα επηρεάσουν βαθιά το μέλλον της υγειονομικής περίθαλψης. Οι δημογραφικές μεταβολές, που οφείλονται στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής και στη μείωση των ποσοστών γεννήσεων, θέτουν ολοένα και αυξανόμενες απαιτήσεις για υπηρεσίες υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας, ενώ παράλληλα μειώνουν τον πληθυσμό σε ηλικία εργασίας που απαιτείται τόσο για τη χρηματοδότηση -μέσω της φορολογίας ή των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης - όσο και για την παροχή αυτών των υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, οι ραγδαίες εξελίξεις στην ιατρική τεχνολογία - από τη βελτιωμένη διάγνωση έως τον ψηφιακό μετασχηματισμό των συστημάτων υγείας και την ενσωμάτωση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης - προσφέρουν δυνατότητες βελτίωσης της αποτελεσματικότητας και επέκτασης της πρόσβασης στη φροντίδα, ωστόσο εγείρουν και ερωτήματα σχετικά με την ισότητα και τις απαραίτητες διασφαλίσεις κατά της κατάχρησης. Επιπλέον, οι αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, όπως η αύξηση της συχνότητας και της σοβαρότητας των καύσωνων με αποτέλεσμα περισσότερες ασθένειες και θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη, υπογραμμίζουν την ανάγκη τόσο για πιο ανθεκτικά συστήματα υγείας όσο και για μια βιώσιμη, πράσινη μετάβαση και εντός των συστημάτων υγείας.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ απαιτούνται δυναμικές προωθητικές πολιτικές λύσεις και αποφάσεις που θα αξιοποιούν πλήρως το το σύνολο των νέων τεχνολογιών, διατηρώντας παράλληλα τις βασικές αρχές της καθολικής πρόσβασης σε υψηλής ποιότητας περίθαλψη - χαρακτηριστικό γνώρισμα του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην εν λόγω έκδοση της έκθεσης «Η Υγεία με μια ματιά» διαπιστώνεται ότι Ευρώπη βρίσκεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, παρέχοντας πολύτιμες αναλύσεις και γνώσεις για τη στήριξη της λήψης αποφάσεων σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Η θεματική ενότητα του 2024 εξετάζει δύο αλληλένδετες προτεραιότητες:

(α) την προώθηση της υγιούς μακροζωίας και

(β) την αντιμετώπιση των ελλείψεων προσωπικού (ιατροί, νοσηλευτικό προσωπικό κ.ά.) στον τομέα της υγείας.

Οι προκλήσεις αυτές είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διαχείριση της μεταβαλλόμενης ισορροπίας μεταξύ της ζήτησης και της ικανότητας προσφοράς στα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας.

Προώθηση της υγιούς μακροζωίας

Η υγιής μακροζωία μπορεί να οριστεί ως μακροζωία με καλή σωματική και ψυχική υγεία, χωρίς να παραβλέπονται οι κοινωνικές πτυχές αυτής της ευημερίας. Οι δημογραφικές αλλαγές σε ολόκληρη την ΕΕ είναι βαθιές, με το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 65 ετών και άνω να έχει αυξηθεί από το 16% το 2000 σε ποσοστό που υπερβαίνει το 21% το 2023, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν περαιτέρω αύξηση στο 30% μέχρι το 2050. Παρά τη συνολική αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η ποιότητα αυτών των πρόσθετων ετών παραμένει ένα κρίσιμο ζήτημα, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι πάνω από το 40% των πολιτών της ΕΕ ηλικίας 65 ετών και άνω ζουν με τουλάχιστον δύο χρόνιες παθήσεις. Η προώθηση της υγιούς μακροζωίας απαιτεί αλλαγή του παραδείγματος των συστημάτων υγείας, με μετάβαση από την αντιδραστική σε προληπτική, ολοκληρωμένη πρόληψη που εφαρμόζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού στον τομέα της υγείας

Η ΕΕ αντιμετωπίζει έλλειμμα ιατρονοσηλευτικού προσωπικού στον τομέα της υγείας, με εκτιμώμενη έλλειψη 1,2 εκατομμυρίου γιατρών, νοσηλευτών και μαιών ήδη από το 2022. Η έλλειψη αυτή απορρέει από πολλαπλούς παράγοντες: τη δημογραφική γήρανση που επηρεάζει τόσο τους ασθενείς όσο και το ίδιο το υγειονομικό προσωπικό, σε συνδυασμό με τις δύσκολες συνθήκες εργασίας που συμβάλλουν στην εξουθένωση του προσωπικού και στις δυσκολίες διατήρησης - προκλήσεις που εντάθηκαν περαιτέρω από την πανδημία COVID-19.
Απαιτούνται τολμηρές παρεμβάσεις πολιτικής σε τρεις βασικούς τομείς: επέκταση της ικανότητας επαγγελματικής κατάρτισης, βελτίωση των συνθηκών εργασίας για την προσέλκυση και τη διατήρηση ταλέντων και αξιοποίηση των καινοτομιών για την αύξηση της παραγωγικότητας. Οι εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι η ενίσχυση του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας για τη δημιουργία πιο ανθεκτικών συστημάτων υγείας θα απαιτούσε πρόσθετες επενδύσεις που ισοδυναμούν με περίπου 0,6% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο στις χώρες της ΕΕ σε σύγκριση με τα προ της πανδημίας επίπεδα. Αν και η επένδυση αυτή είναι σημαντική, επισκιάζεται από το οικονομικό και κοινωνικό κόστος των εύθραυστων και υποστελεχωμένων συστημάτων υγείας. Η αντιμετώπιση της έλλειψης δεξιοτήτων, όπως υπογραμμίζεται από το θεματολόγιο δεξιοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και η βελτιστοποίηση της χρήσης των δεξιοτήτων στο πλαίσιο νέων μοντέλων περίθαλψης θα είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων απαιτήσεων με περιορισμένους πόρους, ενώ παράλληλα θα υποστηριχθεί η ψηφιακή και η πράσινη μετάβαση.

Ο μετασχηματισμός των συστημάτων υγείας

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός προσφέρει σημαντικές δυνατότητες για την αποτελεσματικότητα του συστήματος υγείας, με στοιχεία που δείχνουν ότι τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να μειώσουν τον διοικητικό φόρτο εργασίας των επαγγελματιών υγείας έως και 30%. Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Δεδομένων Υγείας παρέχει ένα κρίσιμο πλαίσιο για τη διευκόλυνση της ανταλλαγής και της προσβασιμότητας των δεδομένων υγείας, διατηρώντας παράλληλα ισχυρά πρότυπα προστασίας των δεδομένων. Η επιτυχία αυτής της ψηφιακής μετάβασης απαιτεί την ενίσχυση της υποδομής δεδομένων υγείας, την ενσωμάτωση ολοκληρωμένων μέτρων κυβερνοασφάλειας και στοχευμένη κατάρτιση τόσο για τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας όσο και για τους ασθενείς. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΟΟΣΑ συνεχίζει να υποστηρίζει την πρόοδο των χωρών στην εφαρμογή της σύστασης του Συμβουλίου του ΟΟΣΑ του 2017 για την μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των δεδομένων υγείας, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων που επικεντρώνονται στην ψηφιακή ασφάλεια στην υγεία και στην υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην υγειονομική περίθαλψη.

Οι μη μεταδοτικές ασθένειες -όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο καρκίνος, ο διαβήτης, οι νευροεκφυλιστικές διαταραχές και ο αυτισμός- αποτελούν σημαντική επιβάρυνση για τα συστήματα υγείας στην ΕΕ. Η εφαρμογή του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου και της πρωτοβουλίας «Πιο υγιείς μαζί», η προώθηση της προληπτικής φροντίδας, η μείωση των παραγόντων κινδύνου του τρόπου ζωής και η μετάβαση σε πιο ολοκληρωμένα μοντέλα περίθαλψης θα είναι ουσιαστικής σημασίας. Ο ΟΟΣΑ παρέχει απαραίτητη υποστήριξη σε αυτές τις προσπάθειες μέσω αυστηρών αναλύσεων κόστους-οφέλους των παρεμβάσεων πολιτικής και προσδιορισμού βέλτιστων πρακτικών στην προαγωγή της υγείας, την πρόληψη των ασθενειών και τη διαχείριση της χρόνιας περίθαλψης. Επιπλέον, τα επικείμενα αποτελέσματα των ερευνών του ΟΟΣΑ για τους δείκτες που αναφέρουν οι ασθενείς (PaRIS), τα οποία προγραμματίζεται να δημοσιευθούν στις αρχές του 2025, θα ενσωματώσουν τις απόψεις των ασθενών στην αξιολόγηση των επιδόσεων των συστημάτων υγείας, σηματοδοτώντας μια σημαντική πρόοδο στη μέτρηση όσων έχουν σημασία για τους ασθενείς.

Ψυχική υγεία και μικροβιακή αντοχή

Η ψυχική υγεία αποτελεί προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία, ιδίως λόγω των σημαντικών και επίμονων επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 στους νέους. Η επέκταση της πρόσβασης σε έγκαιρες και ποιοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, η χρήση ψηφιακών λύσεων όπου ενδείκνυται και η προώθηση της παιδείας για την ψυχική υγεία σε όλη τη διάρκεια της ζωής, συμπεριλαμβανομένου του εκπαιδευτικού συστήματος, αποτελούν λύσεις ζωτικής σημασίας. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ψυχική υγεία παρέχει ένα ισχυρό πλαίσιο δράσης. Σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ΟΟΣΑ εργάζεται για τον εντοπισμό βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της ψυχικής υγείας, συμπεριλαμβανομένων σχολικών προγραμμάτων που ενισχύουν τις κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, μέτρων για τη βελτίωση της έγκαιρης πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας για άτομα με ήπια έως μέτρια προβλήματα και πρωτοβουλιών πρόληψης των αυτοκτονιών.

Η καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής και η επίτευξη των στόχων για το 2030 που περιγράφονται στη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την ενίσχυση των δράσεων της ΕΕ για την καταπολέμηση της ΜΑΑ στο πλαίσιο μιας προσέγγισης «Μία υγεία» θεωρείται (και είναι) υψίστης σημασίας. Η οικονομική ανάλυση του ΟΟΣΑ ποσοτικοποιεί το ετήσιο κόστος της ΑΜΡ για τις οικονομίες της ΕΕ/ΕΟΧ σε 11,7 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, με λίγο περισσότερο από το ήμισυ του ποσού αυτού να σχετίζεται με τις πρόσθετες δαπάνες υγείας που προκύπτουν από τη θεραπεία ανθεκτικών λοιμώξεων και το υπόλοιπο να αποτελείται από οικονομικές απώλειες λόγω της μειωμένης συμμετοχής του εργατικού δυναμικού και της μειωμένης παραγωγικότητας. Η στρατηγική απάντηση της ΕΕ σε αυτή την καίρια πρόκληση περιλαμβάνει πολλαπλές ολοκληρωμένες πρωτοβουλίες: ο κανονισμός για τις σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας και η φαρμακευτική στρατηγική για την Ευρώπη παρέχουν στήριξη για την ενίσχυση της ετοιμότητας και της αντιμετώπισης κρίσεων, την ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων υλικών και την προώθηση της καινοτομίας. Βασιζόμενος σε αυτό το θεμέλιο, ο ΟΟΣΑ προωθεί την υποστήριξή του προς τις χώρες μέλη για την αντιμετώπιση των τρωτών σημείων της αλυσίδας ιατρικού εφοδιασμού. Ως ένα κρίσιμο πρώτο βήμα, ο ΟΟΣΑ θα επικαιροποιήσει την ανάλυση του τοπίου των πρόσφατων πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη διασφάλιση των ιατρικών αλυσίδων εφοδιασμού, με ιδιαίτερη έμφαση στις διεθνείς προσπάθειες.

Πορεία συνεγασίας με το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον

Οι διαρθρωτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας απαιτούν εξαιρετικά υψηλά επίπεδα συνεργασίας - όχι μόνο μεταξύ των υπουργείων υγείας και οικονομικών, αλλά και μεταξύ των τομέων και των χωρών - για τη δημιουργία βιώσιμων, υψηλής απόδοσης και ανθρωποκεντρικών συστημάτων υγείας. Θα είναι απαραίτητο να προωθηθεί η ανταγωνιστικότητα και η καινοτομία στον τομέα της υγείας, τοποθετώντας τον ως μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής ανθεκτικότητας. Ωστόσο, αυτή η επιδίωξη της καινοτομίας πρέπει να εξισορροπηθεί από μια ισχυρή δέσμευση να διασφαλιστεί ότι όλοι οι πολίτες μπορούν να επωφεληθούν από αυτές τις εξελίξεις. Οι προτεραιότητες της Επιτροπής για μια οικονομία που λειτουργεί για τους ανθρώπους και ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων προσφέρουν ένα πολύτιμο πλαίσιο για την καθοδήγηση των προσπαθειών τόσο σε εθνικό όσο και σε επίπεδο ΕΕ, ευθυγραμμιζόμενες με το πρόγραμμα εργασίας 2025-26 του ΟΟΣΑ για την προώθηση μιας ισχυρής, βιώσιμης, χωρίς αποκλεισμούς και ανθεκτικής οικονομικής ανάπτυξης.

Η έκθεση του ΟΟΑΣΑ προσφέρει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση της κατάστασης της υγείας του πληθυσμού και των επιδόσεων των συστημάτων υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη, περιλαμβάνοντας επιτυχίες και αποτυχίες και παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για τη διαμόρφωση μελλοντικών πολιτικών υγείας προσαρμοσμένων στα διαφορετικά εθνικά πλαίσια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ παραμένουν προσηλωμένοι στην υποστήριξη των χωρών της ΕΕ σε αυτή την κρίσιμη προσπάθεια, υπογραμμίζοντας την κοινή αφοσίωση στην ισότητα της υγείας και την αναγνώριση ότι τα ισχυρά, προσβάσιμα συστήματα υγείας είναι ζωτικής σημασίας για την κοινωνική ευημερία και την οικονομική ευημερία.

Μέσω της συνεχιζόμενης εστίασης στη χάραξη πολιτικής με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία, οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να αναπτύξουν ανθεκτικά συστήματα υγείας που θα παρέχουν υψηλής ποιότητας περίθαλψη, προσβάσιμη σε όλους τους ευρωπαίους πολίτες - ανεξάρτητα από την κοινωνικοοικονομική κατάσταση ή τη γεωγραφική θέση. Η παρούσα έκθεση φιλοδοξεί να σηματοδοτήσει ένα σημαντικό βήμα σε αυτό το ταξίδι, παρέχοντας έναν προβληματισμό και μια στέρεη βάση στοιχείων για το κρίσιμο έργο που βρίσκεται μπροστά μας.

Τέλος, με ορατό το ενδεχόμενο μιας νέας διεύρυνσης της ΕΕ, είναι ζωτικής σημασίας να στηριχθούν οι υποψήφιες χώρες προκειμένου να ευθυγραμμιστούν με τις προτεραιότητες της ΕΕ στον τομέα της υγείας και να καλύψουν τα κενά στα αποτελέσματα της υγείας. Η εξασφάλιση της πλήρους προετοιμασίας αυτών των χωρών θα προωθήσει μεγαλύτερη ισότητα στην υγεία σε ολόκληρη την Ευρώπη και θα ενισχύσει τη συλλογική μας ικανότητα να ανταποκριθούμε στις κοινές προκλήσεις. Η παρούσα έκθεση χρησιμεύει τόσο ως οδικός χάρτης της προόδου που έχει σημειωθεί όσο και ως πυξίδα για τη μελλοντική δράση. Αντιμετωπίζοντας τις πιεστικές προκλήσεις υγείας του σήμερα, είναι εφικτό να διαμορφωθεί μια πιο υγιής και ανθεκτική στις προκλήσεις του μέλλοντος Ευρώπη.